Het 'pact voor de euro' bevat een reeks maatregelen om de economie en begroting van landen op de rails te krijgen door het verhogen van de pensioenleeftijd, het matigen van lonen en het voorkomen van nieuwe schulden. Het pact is een belangrijke stap richting meer Europese coördinatie. Sancties ontbreken en landen krijgen de ruimte om zelf invulling te geven aan hervormingen. Rutte kwam terug met een boodschap die in lijn lijkt met de motie van een gelegenheidscoalitie van PVV, SP, PvdA en klein christelijk rechts die elke beweging naar een Europees economisch bestuur afwijst. Het is een staaltje 'Holland in denial´. Het Pact kan rekenen op breed politiek draagvlak en de Europese Commissie stelt dat dit Pact dwingender is dan Rutte spint: Brussel krijgt meer grip op de nationale economieën.

En dat is nodig: de Griekse begroting kon immers misgaan omdat de lidstaten onderling elkaar niet durven aan te pakken op het overtreden van begrotingsregels. Die macht – het controleren en sanctioneren - zou daarom naar de Europese Commissie overgedragen moeten worden.

Dat het succes van Rutte in de Tweede Kamer wordt afgemeten aan de mate waarin hij bevoegdheden afstaat in plaats van de inhoud van het pact is kortzichtig. Meer Europese economische coördinatie is ook voor Nederland van groot belang. Gelukkig krijgt de Nederlandse politiek een herkansing. De komende weken worden nog tal van besluiten genomen die minstens zo belangrijk zijn voor het toekomstige Europese raamwerk voor economische afstemming. Eind maart komen de regeringsleiders opnieuw bijeen om de afspraken definitief te maken.

Als de Tweede Kamer haar zin krijgt, zal meer Europese economische sturing beperkt blijven tot aanscherping van de criteria van het Stabiliteitspact, wat alleen naar overheidsuitgaven kijkt en dus leidt verdere bezuinigingsdrift. Met een eurosceptische Tweede Kamer in het achterhoofd zal Rutte zich zeker niet hardmaken voor meer Brusselse afstemming aan de inkomstenkant, terwijl dat nu juist een voorwaarde zou moeten zijn. Het is terecht dat iedereen schande spreekt van de Griekse pensioenen, maar minstens zo belangrijk voor haar crisis is haar belastingstelsel die toeliet dat de rijksten niets hoefden te betalen.

Begrotingsbeleid is simpel: wat je niet binnen krijgt kun je niet uitgeven. Als 27 EU-landen blijven concurreren met lage belastingen om de aantrekkelijkheid van elkaars investeringsklimaat te bevechten, kan alleen aan de uitgavenkant worden gecompenseerd om aan de Europese begrotingsregels te voldoen. Zo betalen de Rolling Stones 0,008 % belasting in Nederland en is hun bedrijf een zeer kapitaalkrachtige Amsterdamse postbus. Om het evenwicht in stand te houden bezuinigt de overheid op bijvoorbeeld sociale zekerheid, onderwijs of de pensioenen. Deze uitgaven moeten telkens naar beneden worden bijgesteld om te kunnen concurreren met nog lagere belastingen in andere EU-landen. Fijn voor de Stones, minder fijn voor de pensionado die zich het cd-tje niet meer kan veroorloven door een gekort pensioen. Europese coördinatie op het gebied van belastingen is dus net zo van belang als de scherpe criteria bij overheidsuitgaven.

Daarnaast moet de Kamer zich realiseren dat wanneer zij alleen naar overheidsuitgaven kijkt, een deel van de oorzaken van de crisis wordt ontzien. Ierland had immers geen probleem door een onevenwichtig begrotingsbeleid, maar door de zeepbel die de financiële en huizenmarkt creëerde. Toen die uit elkaar spatte, sprong de overheid in en werd private schuld omgezet in publieke schuld. De eenzijdige focus op publieke schulden doet de financiële markt onterecht de dans ontspringen.

Om de balans te herstellen moeten overheidsuitgaven in de hand worden gehouden, maar moet ook voldoende inkomsten worden gegenereerd. Daarvoor zijn tal van mogelijkheden: Europese belastingcoördinatie, een financiële transactietaks, een bankenfonds dat via een bankenbelasting gevuld word en het splitsen van banken in systeembanken met strenge eisen die aanspraak kunnen maken op het bankenfonds en investeringsbanken die meer risico mogen nemen en niet gered worden bij een dreigend failliet.

De besluiten die momenteel worden voorbereid in Brussel zijn bepalend voor de toekomst van de Europese economie en daarmee voor Nederland. Hoog tijd voor de Nederlandse politiek om zich te mengen in het debat over hoe een nieuw economisch bestuur eruit moet zien. Het mooie is: VVD en CDA hebben ‘links’ Nederland nodig voor een meerderheid. Haal die kop dus uit het zand en dwing Rutte tot een verstandige Europese koers. Er staat veel op het spel en er valt nog veel te winnen.

Discussieer verder over de eurocrisis


Dit stuk verscheen eerder in Trouw.