Naast de vele burgers die tijdens de debatten met de prominenten veel engagement toonden, bestond het publiek uit werknemers van diverse bedrijven. De deelsessie “De financieel-economische positie en Nederland” trok voornamelijk mannen, en dan voornamelijk mannen met een ernstig gezicht. Gastsprekers waren zakenvrouw Marlies Dekkers, financieel journalist en auteur Menno Tamminga en ondernemer en managementconsultant Bas Heijnen. Een haast uitgemolken onderwerp bleek toch nog interessant genoeg voor een interactieve sessie, waaruit verrassende conclusies rolden.

Gekleed in een uitdagende, rode jurk nam Marlies Dekkers, bekend als lingerieontwerpster, het voortouw in het debat. Ze legde met name de nadruk op het arbeidsethos van de Nederlander, waaraan volgens haar een heleboel schortte. Grimbert Rost van Tonningen fungeerde als gespreksleider en wist de tongen los te krijgen met de verwachte werkloosheidscijfers; de huidige groep werklozen zal binnen een jaar groeien van 350.000 naar 700.000 (of zelfs 1 miljoen volgens een aanwezige in het publiek). De crisis die de Nederlander nog niet heeft gevoeld, en voor velen dus ook niet bestaat, zal zich na de zomer werkelijk gaan voltrekken.

Na de bittere cijfers werd er verder niet uitgeweid over de grootschalige gevolgen die een financiële crisis met zich mee kan brengen. Het behoeft weinig uitleg dat een crisis de kans biedt aan maatschappelijke problemen om zich te wortelen in de samenleving,. Die problemen kunnen in de loop van de tijd structureel van aard worden. Vooralsnog geen verpauperde getto’s in de achtertuin van Amsterdam zoals men ze even buiten Parijs (Saint-Denis) of even buiten Londen (Brixton) kan vinden. De mogelijke gevolgen van een crisis zijn wereldbekend en speelden juist daarom geen rol in het debat. Het publiek verschoof al snel de aandacht naar de werkelijke oorzaak, die een pijnlijke bleek te zijn. Vrijwel unaniem werd de mentaliteit op de Nederlandse werkvloer gehekeld.

Dekkers begon met de constatering dat Europa te traag reageert op economische veranderingen. In China gaat het er vele malen sneller aan toe. “Als in China een fabriek niet loopt dan trekken ze zo de stekker eruit.” Dit werd beaamd door Van Tonningen die vond dat Nederland weinig flexibel is. Wat Dekkers betreft ligt ook het tempo in de Verenigde Staten hoger dan in Europa maar voert China de absolute boventoon wat betreft reactiesnelheid. ‘Europa’ werd tijdens het debat als snel ingewisseld voor ‘Nederland’. Tamminga hekelde de flauwe aanwas van grote, Nederlandse bedrijven.

In Nederland wordt geteerd op Philips of Heineken en de kracht om weer grote ondernemingen uit de grond te stampen lijkt te zijn verdwenen. Tamminga feliciteerde Dekkers met haar lingeriebedrijf; “Ze heeft een nieuwe Nederlandse multinational op de kaart gezet. Gebeurt dat nog?”

Dekkers deelde mee dat de overname van ABN Amro door Fortis haar had doen besluiten te reorganiseren. “De groep mag nooit regeren.” En dus bemoeide Dekkers zich nog persoonlijker met de zakelijke kant van haar onderneming. Van Tonningen stelde dat het ‘feodale’ karakter van veel midden- en kleinbedrijven (zonen die het van hun vader overnemen) een negatieve uitwerking heeft op het beleid. Dit speelde volgens hem ook een rol bij het verval van ABN.

Uit het publiek kwam een relativerende opmerking die enig optimisme biedt. Er zou sprake zijn van een “crisis om de crisis”. Een wereldwijde economische crisis is onlosmakelijk verbonden met het kapitalistische systeem dat we in veel landen kennen. De crisis is niet zozeer een fenomeen dat we hadden kunnen voorkomen, als wel een fenomeen dat we hebben te aanvaarden, aangezien het deel uitmaakt van de conjuncturele ontwikkeling. “De groei komt terug”, werd er besloten.

Deze opmerking betekende niet dat de werkende Nederlander de pijnbank mocht verlaten; de Nederlander werkt niet hard genoeg en munt niet uit, was de conclusie. Maar dit was niet in de eerste plaats de schuld van de werknemer zelf. Dekkers: “Alles is doodgeregeld. Het klimaat van ‘survival of the fittest’ doet de economie goed, maar gaat helaas in Nederland niet op”. Dekkers zette bovendien haar vraagtekens bij het Nederlandse ontslagrecht dat vertragend werkt en derhalve ‘contraproductief’ is.

Tamminga stelde dat de Nederlander traag is, “maar we dat ook willen zijn, omdat we een gevoel van urgentie missen. Zowel de burgers als de politici.” Hij stelde voor de maatschappelijke dienstplicht weer in te voeren om dit probleem op te vangen.

Vanuit het publiek klonk de roep naar verandering van het klimaat in Nederland. Nederland zou een klimaat moeten scheppen waarin ondernemerschap wordt beloond. Ook de fiscale aantrekkelijkheid zou in Nederland moeten worden opgekrikt, ondanks het taboe dat daar op rust. Bas Heijne, die in 2003 zijn eigen bedrijf Double Effect oprichtte, vond dat er meer aandacht aan opkomende bedrijven moest worden besteed: “We hoeven niet altijd een fabrieksland te zijn. Dan zijn we maar even een creatief land.” Deze gedachte stond haaks op wat door de anderen naar voren werd gebracht. Gedurende de gehele sessie werd constant het arbeidsethos van grootmachten China en de V.S geprezen. Een arbeidsethos dat niet natuurlijk tot stand is gekomen maar van bovenaf is aangemaakt, dat beseften de aanwezigen zich maar al te goed. Maar deze morele oneffenheid vormt, met de werkelijke crisis in zicht, geen belemmering voor drastische veranderingen. Nederland moet zich snel aanpassen wil het zijn hoofd boven water houden. Dat China en de VS, twee volkomen tegengestelde landen, samen op één troon werden gezet, baarde geen opzien. Logica en moraal komen in moeilijke tijden even niet op de eerste plaats.

- Karim Abbara


› Klap artikel in

“Wie scheldt er wel eens in het verkeer? Wie betrapt zich er wel eens op intolerant gedrag jegens een bepaalde groep? Wie vindt zichzelf hebzuchtig?” Steeds steken een paar deelnemers hun vingers op. Bumperkleven is ook zoiets. Iedereen ergert zich eraan, maar het merendeel van de mensen doet het zelf. “Het is duidelijk. We hebben het vandaag over onszelf en niet alleen over ‘de ander’.” Zo opent gespreksleider Maarten Bouwhuis, verslaggever bij BNR Nieuwsradio, de deelsessie ‘Normen en Waarden’ op 25 juni in de Fokker Terminal in Den Haag. Daarmee raakt hij direct de kern van de zaak: welk aandeel hebben wij zelf in de normen- en waardencrisis?

Langzaam maar zeker stromen de bekentenissen binnen. “Schelden in het verkeer doe ik regelmatig, maar dan kan niemand me toch horen? Tenzij mijn raampje open staat...” Een scholiere vertelt dat ze die dag in de tram zag dat een allochtone vrouw met een buggy hulp nodig had, maar dat zij deze zelf niet aanbood. De vrouw werd geholpen door een andere allochtone vrouw. “Ik schrok van mezelf, waarom deed ik dat zelf niet?” Er enigszins beschaamd aan toevoegend “En waarom was ik verbaasd dat een allochtoon wél hielp?”. Het meisje is opvallend reflexief, terwijl reflexiviteit volgens één van de deelnemers bij de meeste mensen ontbreekt: “Als het over normen en waarden gaat wijzen we altijd naar anderen, maar iedereen is zelf verantwoordelijk”.

Volgens een voormalig docent uit de zaal is het respect voor bijvoorbeeld de politie of voor leraren ongeveer dertig jaar geleden tot nul gedaald. “Wat is er gebeurd”, vraag zij zich af. Vaak zijn het de jongeren, waar men zich druk over maakt. Maar het zijn de ouderen die verantwoordelijk zijn voor dat wangedrag. “We zouden meer met onze kinderen in gesprek moeten gaan. En structuur moeten geven door aan te geven wanneer een kind te ver gaat,” vindt een andere deelnemer. Gastspreker Herman Geerdink, directeur van de Hoenderloo-Groep waartoe ook het voormalige Glenn Mills behoort dat nu De Sprint heet, is het daarmee eens: “Jongeren moeten goed begeleid worden in het ontwikkelingen van hun eigen waarden. Ze moeten beschermd worden en grenzen moeten worden aangegeven.” Ludo Keizer (26), die zelf probleemjongere is geweest maar momenteel met jongeren werkt en instanties adviseert hoe zij die groep het beste kunnen benaderen, sluit zich hierbij aan. Problemen rond normen en waarden worden volgens hem vaak ten onrechte aan jongeren toegeschreven. Hij geeft aan: “Over probleemjongeren en Marokkaanse jongens wordt bijvoorbeeld gezegd dat ze onverschillig zijn. Het is geen onverschilligheid, maar een mechanisme dat ontstaat uit zelfbescherming. Als je je een outsider voelt gaat de middelvinger al snel omhoog.”

Volgens Keizer is er de afgelopen tien, twintig jaar erg veel veranderd: “De normen en waarden zijn veranderd. Daar moeten mensen mee leren omgaan. Het is bijvoorbeeld niet gepast om met een pet op te solliciteren, terwijl ik graag zo’n ding draag. Ik vind een pet hetzelfde als een stropdas. Je bent niet gedwongen er een te dragen, maar veel mensen doen het graag. De das en de pet zouden wederzijds respect voor elkaar moeten tonen. Verwacht niet dat de leiders van dit land daar verandering in brengen.”

“Mensen willen vrijheid, maar nemen niet de verantwoordelijkheden die dat met zich meebrengt op zich”, denkt een deelnemer. Iemand anders stelt juist dat mensen elkaar te veel willen opleggen, terwijl er een debat zou moeten zijn: “Ik ken bijvoorbeeld een jongen die heel graag in een callcentre wil werken, maar hij mag daar zijn pet niet op. Dat is volslagen onzin als je bedenkt dat geen van de klanten hem ziet. Mensen willen elkaar veranderen, terwijl ze beter zelf het goede voorbeeld kunnen geven en dat op die manier kunnen overdragen.”

Maar wat kunnen we zelf concreet doen aan de normen- en waardencrisis? De deelnemers aan de sessie denken ondanks de hitte en het late tijdstip actief mee en zijn het al snel met elkaar eens: met elkaar in gesprek gaan en zelf verantwoordelijkheid nemen. Hierbij kan je er volgens één van de deelnemers bij voorbaat vanuit gaan dat je het met elkaar oneens bent. “Het is nutteloos om te proberen elkaar ervan te overtuigen wat de juiste normen en waarden zijn. Dan luister je namelijk niet naar elkaar.” Het is volgens Geerdink veel zinvoller om te proberen met elkaar regels op te stellen en iedereen recht te geven op een eigen identiteit. “Geen gezeur meer over die dubbele paspoorten maar wel duidelijke regels voor iedereen. Vrijheid zonder grenzen is chaos.” Gespreksleider Bouwhuis concludeert dat er vooral ook een communicatieve uitdaging ligt.

Keizer denkt dat wijzelf juist erg veel kunnen doen aan het verbeteren van de normen en waarden in Nederland. Verandering kan volgens hem vooral bewerkstelligd worden door persoonlijke ontmoeting. Tegen één van de deelnemers die een pak draagt: “Jij denkt na vandaag misschien ‘die Ludo heeft tattoos, een kale kop, oorbellen maar het is een toffe gast, hij wil wél’.” En ik denk na vandaag “die Henk draagt een stropdas maar het is een toffe gast, die kan me misschien nog eens ergens mee helpen”. De deelsessie levert direct resultaat op: Keizer wordt door Geerdink uitgenodigd om aan de probleemjongeren van De Sprint zijn verhaal te vertellen en hen op die manier te inspireren.

- Kirsten Dorrestijn en Marieke Schenk


› Klap artikel in

Een kleine twintig mensen zitten ontspannen in een kring bij elkaar. Het is een warme dag, maar de wind blaast een verkoelend briesje door het openstaande raam. Ideale omstandigheden om over geluk te praten, het centrale thema in deze interactieve sessie, als afsluiting van de dag van De Nationale Dialoog. Tijdens de deelsessie worden de resultaten besproken van 21minuten.nl, een groots opgezet onderzoek onder de Nederlandse bevolking. Ida Jongsma, van huis uit filosoof, leidt het gesprek. Een opvallende uitkomst uit het onderzoek is dat zeventig procent van de mensen gelukkig tot zeer gelukkig zegt te zijn. Wat voor mensen zijn dat? vraagt Jongsma zich af. En wat ging er op het moment van invullen in hun hoofd om?

Kracht van de natuur
De man naast haar – rond de 60, zongebruinde huid – heeft daar wel een antwoord op. Spontaan begint hij in plat Amsterdams te zingen. Conclusie: een huis, een hond en een liefde die geen pijn doet, bezorgen hem een ultiem geluksgevoel. Ook anderen hebben mooie verhalen over wat geluk voor hen betekent. Zinvol bezig zijn, de kracht van de natuur, zekerheid, en uiteraard familie en een goede gezondheid, zorgen voor positieve gevoelens.

Momentopname
Geluk betekent voor iedereen blijkbaar iets verschillend. Volgens Jongsma is er wel een overeenkomst, namelijk dat het individueel ervaren wordt. Dat is een groot verschil met het verleden. “In de achttiende eeuw ging geluk veelal gepaard met de mate van welvaart in de samenleving. Ging het goed met een land, dan ging het vaak goed met de mensen. Maar nu is dat veel meer verschoven naar het individu.” Toch zijn er uitzonderingen, bijvoorbeeld op Koninginnedag. Toen was het aantal Nederlanders met negatieve gevoelens bijna twee keer zo groot als op andere dagen. Geluk is blijkbaar ook maar een momentopname.

Te veel mensen op een kluit
Toch maakt ook 73 % van de ondervraagden zich zorgen over Nederland. De normen- en waardencrisis en criminaliteit springen eruit. Een oudere vrouw doet gepassioneerd uit de doeken waarom zij naar het noorden van het land is verhuisd: “Nederland is gewoon te vol, veel te veel mensen op een kluit, daar worden mensen vanzelf onfatsoenlijk van.” De politiek krijgt van de groep eensgezind strafpunten voor de grote hoeveelheid regels en de bureaucratie. “We lijken de invloed op onze omgeving kwijt te raken en daar worden we ongelukkig van”, vat Jongsma de zorgen samen. De groep knikt instemmend.

Ik doe mee
Jongsma maakt zichzelf ook zorgen, maar dan om het hoge percentage gelukkige mensen. “Als je gelukkig en tevreden bent, kom je ook niet in actie. Niemand die dan zegt “we moeten er iets aan gaan doen” en dat vind ik zorgwekkend.”

Nederlanders: wacht maar af
Volgens Jongsma zal door de economische crisis het geluk van de Nederlander weer dalen. Maar dan pas echt als de Nederlander het in de portemonnee begint te voelen, net als Wouter Bos het eerder op de dag verwoordde: “Nederlanders, u maakt zich nu nog druk om normen en waarden, ik zou durven zeggen: wacht maar af…”

Voorlopig trekt de Nederlander zich blijkbaar van deze raad nog weinig aan. Uitgelaten verlaten de deelnemers het klaslokaal: de dag is met deze sessie ten einde en de deelnemers gaan een zwoele zomeravond tegemoet. - Ody Neisingh en Linda Slagter

› Klap artikel in

Ondanks de huidige crisis, maakt de Nederlander zich meer zorgen over normen en waarden dan over de economie, zoals bleek uit het onderzoek. Ook andere dingen dan de economie houden ons bezig. Terwijl de kranten en de experts overhoop liggen met de recessie, leeft de Nederlander door. En toch treft de recessie ons wel degelijk in het alledaagse leven doordat inkomsten langzaamaan minder worden. Hoe is het mogelijk dat ondanks zoiets grootschaligs en ingrijpends als de recessie, de Nederlander dit toch niet als het belangrijkste thema beoordeelt?

Geld maakt gelukkig, dat wil zeggen als je helemaal niks hebt. Dit gaat voor het overgrote deel van de Nederlandse bevolking echter niet op. Minder geld of financiële zekerheid hebben knaagt niet direct aan je voedselvoorziening, huisvestiging, of medische zorg. Maslow, een psycholoog, stelt een piramide voor waarin fysieke noden zoals veiligheid het laagste gebied en de basis vormen. Alles daarboven, zoals zelfverwezenlijking, komt pas aan bod wanneer de basis voldaan is. De basis van Maslow (1954) is in de Nederlandse samenleving nog steeds aanwezig.

Zolang aan de basis is voldaan, heeft de crisis misschien wel positieve effecten. Doordat de excessieve welvaart ingeperkt wordt door de recessie, krijgen we de kans om eens te reflecteren op deze welvaart. Laten we ons niet meeslepen in een fetisjisme voor rijkdom, materiële welvaart en bezit? Zelfverwezenlijking is immers niet hetzelfde als zeer veel bezit hebben. Door in een wereld te leven waarin rijkdom een belangrijke rol speelt in de media maar ook in ons alledaagse leven, kunnen we het belang van bijvoorbeeld zelfverwezenlijking soms vergeten. De crisis daagt ons uit na te denken over wat voor ons persoonlijk van belang is.

Geld heeft geen intrinsieke waarde, maar is van belang voor de voorwaarden die je er voor je eigen leven en leefomgeving mee kunt scheppen. En voor veel mensen, zelfs als ze minder te besteden hebben, blijven deze voorwaarden onverminderd overeind. Onze bezuiniging richten zich op de extra’s, de luxe.

Er zijn altijd de schrijnende voorbeelden van mensen die wel hard en ingrijpend door een crisis als de huidige worden getroffen en het onderzoek van 21minuten laat dat ook op een aantal punten zien. Maar wat er werkelijk toe doet is ons subjectieve welzijn: hoe positief beoordeel je je relatie, je werk en algehele welzijn. Juist als je erg veel waarde hecht aan materiële zaken zal dit een negatief effect hebben op de voldoening die je in je leven kunt vinden. De crisis geeft ons een manier om afstand te nemen van het belang van materiële zaken en ons te richten op een bredere invulling aan zelfverwezenlijking.

- Roel Raterink en Dunya van Troost

› Klap artikel in

Aan dialoog geen gebrek tijdens deze deelsessie met het thema milieu. Door de vele feiten en meningen heen deed de debatleider af en toe een dappere poging om de focus te leggen op de reden dat iedereen in een te warm lokaal bijeen was gekomen: De resultaten van 21minuten.nl bespreken. De enquête werd door ruim 80.000 mensen ingevuld. Er was dus sprake een representatief onderzoek.

41% Van de respondenten is het met van Geel eens: de mens heeft geen aandeel in de klimaatsverandering en maakt zich geen zorgen over het klimaat. Samson gelooft wat klimaatsverandering betreft vooral in kansen. “Deze generatie kan het energietekort van de toekomst oplossen. Er zijn veel mogelijkheden, met name offshore. Kijk bijvoorbeeld naar het windmolenpark, of de Afsluitdijk. Aan de ene kant heb je zout water, de andere kant is zoet. Daar kun je echte groene stroom uithalen.”

Pols ziet mogelijkheden in de collectieve aanpak. “Als je netjes in een milieuvriendelijke auto rijdt, maar je buurman in een Hummer, heeft jouw energiebesparing geen zin. Je moet het groter aanpakken. Nederland alleen is al te klein. Milieuregels hebben pas zin op Europees niveau.” Samson reageert licht zuchtend: “Hoe zet je mensen aan tot ander gedrag. Dat is de politieke heilige graal”. Terwijl hij dat zegt werpt hij zijn armen iets in de lucht en kijkt omhoog.

Van Geel besluit hierop inhakend nogmaals zijn standpunt te benadrukken: “Mijn advies luidt: verbind je niet aan de energiepolitiek. Je loopt hartstikke vast. Opwarming van de aarde; ik vind het een sprookje”. Sprookje of niet, duurzame energie is hoe dan ook noodzakelijk. Als we door onze olievoorraden heen zijn, willen we nog steeds van A naar B. Het probleem op dit moment is geld. Zestig procent van de invullers van 35 en jonger, vindt duurzame energie te duur. Politiek gezien zijn investeringen in duurzame energie op dit moment met de crisis moeilijk te verkopen, weet ook Samson. “Er is veel geld nodig voor investeringen. Daarvoor zouden we de burger nu moeten vragen extra belasting te betalen. Dat valt niet uit te leggen”.

“Kijk naar de Chinezen,” zegt Pols. “Zij produceren ieder uur, dag en nacht, een windmolen. In 2020 is 20 procent van alle energie daar duurzaam.” Ieder heeft zo zijn eigen informatie en ideeën voor wat het beste is voor Nederland. Waar iedereen het over eens is, is dat de burger zijn eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Om het met een al bijna oud gezegde te zeggen: “Een beter milieu begint bij jezelf”.

- Edo van der Goot

› Klap artikel in

Witte stoelen staan in rijen tegenover elkaar opgesteld in één van de zalen die de Fokker Terminal rijk is. Hier is een deel van de bezoekers van De Nationale Dialoog bij elkaar gekomen voor de deelsessie rondom het thema “Samenleving”. De temperatuur is hoog, maar desondanks wordt er enthousiast met elkaar gesproken over maatschappelijke onderwerpen.

Leider van deze sessie is Imre Vegh van Stichting Verbeter de Wereld. Hij spreekt bij aanvang de wens uit dat iedereen geïnspireerd naar huis zal gaan met een concreet idee om een bijdrage te leveren aan de samenleving. Hiertoe lanceert hij stellingen, waarover de aanwezigen in tweetallen met elkaar in gesprek gaan. Na enkele minuten worden de resultaten van deze dialogen in de grotere groep besproken onder leiding van Imre. Het is een vorm van speeddaten waarbij men bij elke stelling tegenover een andere partner komt te zitten.

Een stelling luidt: “De Nederlander denkt steeds meer aan anderen.” Het is de bedoeling dat de deelnemers samen bespreken hoe mensen gemotiveerd kunnen worden om aan anderen te denken. Een meisje vindt dat in de wijken bijeenkomsten zoals deze georganiseerd moeten worden, zodat mensen met elkaar in gesprek gaan. Hier wordt echter door een ander deelnemer tegenin gebracht dat daar toch niemand op af zou komen. De reactie hierop is vervolgens dat het nodig is dat de mensen worden opgezocht. Er moet worden aangesloten bij wat er al is. Een mijnheer is van mening dat het belangrijk is dat je zelf laat zien dat je enthousiast bent over de bijdrage die je zelf levert, via vrijwilligerswerk, “dan komen anderen vanzelf.”

Een man met een felroze overhemd geeft aan dat jongeren met van alles bezig zijn, maar geen interesse in de maatschappij hebben. “Je moet ze prikkelen!” is ook zijn mening. Een mevrouw voegt hier aan toe dat het van groot belang is dat jongeren rolmodellen hebben. Hierop applaudisseert de groep. Het hoeft volgens de deelnemers echter niet alleen van de kant van de jongeren te komen. Een mevrouw met een grijze knot vindt dat de ouderen ook naar de jongeren toe moeten komen. “Wij moeten niet alleen met het vingertje wijzen, ouderen kunnen zelf ook wat van jongeren leren.”

Twee meisjes van “De Slinger jongeren” vertellen dat ze eerder die dag de stad in geweest zijn om met lokale bestuurders te praten over verbeteringen in de wijk. Deze jongeren geven aan dat zij het belangrijk vinden dat mensen bij elkaar gebracht worden, zodat ze niet onbekend blijven voor elkaar.

Met deze bijdragen van de groep is Imres verwachting dat mensen geïnspireerd worden waarschijnlijk wel uitgekomen. Nu is er dus alleen nog een concreet idee voor een bijdrage aan de samenleving nodig waarmee de mensen naar huis kunnen. Ook hierover gaat men in koppels in gesprek. Enkele voorbeelden van plannen die mensen hebben zijn: elkaar gedag zeggen op straat, een wandeling door de buurt om elkaar te leren kennen, op hangjongeren afstappen, de maatschappelijke stage verplicht maken op school en niet te snel oordelen.

De tien beste ideeën worden naar voren geroepen. De bedoeling is dat voor elk plan wordt geapplaudisseerd, waarbij Imre met een decibelmeter de score bepaalt. Het winnende idee komt van Sakia Slegers, die vindt dat het nodig is dat mensen ‘gewoon lief doen tegen elkaar’. Een jongen reageert ietwat sceptisch: “Leuk hoor, maar dat is geen concreet plan.” Hierop vraagt het meisje wat zij voor hem kan betekenen. “Nou, ik zou wel een flesje water lusten.” De bedenker van het winnende plan stapt vervolgens op hem af en reikt hem een flesje water aan.

Deze deelsessie heeft in het teken gestaan van het samen concrete ideeën bedenken om mensen meer te betrekken bij de maatschappij. Het is nu natuurlijk aan de deelnemers zelf om hun plan daadwerkelijk in de praktijk te gaan brengen, maar een eerste aanzet is gezet!

- Marjolein Monkel en Maria Spekman

› Klap artikel in

Op 25 juni nam Bos in de Haagse Fokker Terminal de resultaten van de enquête in ontvangst. Tachtigduizend mensen werkten mee aan het onderzoek. Volgens organisator Barbara Besançon zijn de uitkomsten zeker representatief voor de Nederlandse bevolking.

Bos vermoedt dat de Nederlander zich volgend jaar minder gelukkig zal voelen doordat de gevolgen van de economische crisis dan pas echt voelbaar zijn. "We krijgen te maken met massaontslag."

De Nederlander maakt zich dit jaar nog altijd meer zorgen over het verval van normen en waarden dan over de economie. Bos denkt dat ook dit volgend jaar anders zal zijn. "Voor mij is de economische crisis in ieder geval nu al de grootste zorg." De aanslag op Koninginnedag blijkt een grote invloed te hebben gehad op de gemoedstoestand van de Nederlandse bevolking. Het percentage dat zich op 30 april negatief uitsprak over de eigen situatie was anderhalf keer zo hoog als gemiddeld.

- Rypke Bakker

› Klap artikel in