Door Walter Etty, Loek Hermans, Wiet de Bruijn en Felix Rottenberg. Kunnen we het onderwijs weer meer een publieke zaak maken? Een zaak van het publiek: van de leerlingen, van de ouders, van de leraren. Scholen waar leraren trots zijn op wat ze doen, ouders zelf kiezen voor een school naar hun smaak. En scholen waar leerlingen uitgedaagd worden om samen met allerlei soorten andere kinderen hun talenten te ontwikkelen. 
Loek Hermans
Ook in het onderwijs behoeft het betrekken van stakeholders de komende jaren forse verbeteringen. Ik ben ervan overtuigd dat de verschillende betrokkenen in de komende jaren een steeds zwaardere rol zouden moeten krijgen bij de ontwikkelingen in het onderwijs. Daarbij zal de betrokkenheid van ouders verder gaan dan in de huidige vorm van de medezeggenschapsraden. Overigens is dit niet uniek voor het onderwijs. In alle sectoren vindt een totale herijking van posities en verhoudingen plaats.
Dit experiment draagt bij aan het deze ontwikkeling, omdat in potentie het vergroten van de keuzevrijheid, het onderwijsaanbod zal beïnvloeden.
Natuurlijk is daarbij een aantal randvoorwaarden van belang. Zo moeten ouders, als ze daar behoefte aan hebben, ondersteuning krijgen bij het maken van deze keuze. Degenen die aangewezen zijn op het publieke stelsel worden langs deze weg in staat gesteld zelf invloed uit te oefenen op het aanbod in dit stelsel.
De huidige staat van het onderwijsWetten, regels en publieke financiering hebben het onderwijs tot een overheidszaak gemaakt. Na Dijsselbloem is er geen hoop of ambitie meer om via centrale sturing (departement, politiek, management) het onderwijs te verbeteren.
Leraren zien weinig ruimte om met hun eigen professionele inzichten hun onderwijs te verbeteren. Er is nauwelijks keuzevrijheid voor ouders. Een steeds beperkter deel van ons nationaal inkomen gaat naar onderwijs.
Nieuwe onderwijsvormen krijgen geen publieke financiering en de bekostiging van falende scholen wordt niet gestaakt. Nieuwe initiatieven zijn nu dus aangewezen op financiering door ouders en wordt zo een elitevoorziening die bijdraagt aan een verdere sociale segregatie.
Wiet de Bruin, ondernemer
Kantelpunt in het onderwijs
Het onderwijs in Nederland staat op een kantelpunt. Oude organisatievormen en manieren van aanpak die tientallen jaren hebben voldaan, blijken niet meer te werken. Hoe die van de toekomst eruit moeten zien, is niet duidelijk. Dit betekent dat het voor de toekomst niet mogelijk zal zijn, het onderwijs in het land te organiseren op basis van een centraal geformuleerde visie. “One size fits all” werkt niet meer. Die maat is voor de ene hier te ruim en daar te krap, en voor een ander juist omgekeerd. Bovendien is iedere leerling uniek en verdient een eigen aanpak voor talent ontwikkeling. Vandaar de veelheid van initiatieven overal in het land. Sommige daarvan zullen slagen en andere niet. Maar welke, dat is zelden van tevoren te zeggen. Ik geloof in een benadering waarin veel initiatieven een kans krijgen of pakken.
In andere maatschappelijke sectoren neemt juist steeds meer de consument, de burger en de professional de ruimte en krijgt die ook. Mensen besteden steeds meer geld aan hun huis, kleding, vakantie. Maar ook naar zorg, veiligheid en milieu gaat een steeds groter deel van onze welvaart. We krijgen hier steeds meer de ruimte om dit naar eigen inzicht te doen.
Wij vragen ons af wat er zou gebeuren als we ouders zelf geld in handen zouden geven om het onderwijs te kiezen wat zij zouden willen.
(Gedeeltelijke) vraagsturing zorgt ervoor dat bewust kiezende ouders gelijkgestemde leraren en scholen vinden en vice versa. Nieuwe onderwijsondernemers krijgen een kans om met gelijke inkomsten andere en beter onderwijsresultaten te behalen. Bestaande scholen kunnen hun aanbod verbeteren door zich ook op deze vraag te richten.
Kaders voor het experimentWij willen een experiment met vraagsturing omdat wij geloven dat dit eraan kan bijdragen dat onderwijs weer meer een zaak wordt van het publiek.
Zo’n (gecontroleerd) experiment moet wel enige omvang hebben om het proces van vraagsturing en nieuw aanbod in beweging te krijgen.
De gedachte is om een bepaald percentage van de ouders en / of hulpverleners in een bepaalde regio een budget te geven
In de zorg (AWBZ) hebben we kunnen zien dat een beperkt percentage PGB’s een flink aantal nieuwe initiatieven heeft uitgelokt, zoals de Thomashuizen voor verstandelijk gehandicapte kinderen. Tegelijk hebben bestaande grote instellingen hun aanbod fors veranderd en meer keuzemogelijkheden ontwikkeld om zelf ook deze nieuwe vraag aan zich te binden.
Op De Nationale Dialoog willen we de komende weken dit experiment verder uitwerken.
Wij vragen u nadrukkelijk om uw mening. Op 28 mei willen we tijdens het nationale evenement het experiment presenteren.