Mijns inziens is de term 'verantwoordelijkheid' wat ongelukkig gekozen. Afgaande op de intenties die ik uit de strekking van de bijdragen en reacties opmaak, gaat het om afleggen van verantwoording en corrigeerbaarheid. Beiden zijn dit mechanismen die bij hogere intrinsieke integriteit en transparantie beter functioneren. Gekoppeld aan, ook weer verantwoorde en controleerbare, kundigheid terzake volgt dan intrinsiek gezag.

Toegenomen verantwoording en corrigeerbaarheid van heersende elites is door de eeuwen heen vooral daar toegenomen waar dat door haar 'door haar bestuurden' werd afgedwongen, goed dan wel kwaadschiks. Telkens waar de bestuurden, tegenwoordig burgers genoemd, zich voldoende wisten te informeren en organiseren, zijn de tegenkrachten ontstaan die uiteindelijk een grotere verantwoording, transparanite en controleerbaarheid van haar elites hebben gebracht. En tegelijkertijd tot een meer geemancipeerde omgang met haar gezag hebben geleid. Dit heeft heden ten dage binnen de ontwikkelde wereld geresulteerd in een breed gedragen idee van democratie en concreet toegepaste modellen daarvan. Anders gezegd wordt algemeen aanvaard dat democratie de minst slechte machtsvorm oplevert waarbinnen het machtscentrum corrumpeert.

Volgens bovenstaand historisch perspectief in vogelvlucht is het dan vooral zinnig naar de collectieve mogelijkheden en verantwoordelijkheiden van de burgers hierin te kijken, in plaats naar die van haar elite.

Ondertussen heeft onze moderne Westerse maatschappij zich niet alleen ontwikkeld tot een het huidige optimum in machtsverdeling, het is ook hand in hand gegaan met een verdergaande complexiteit, zoals in het hoofdtopic van deze discussie aangedragen. Die complexiteit is mede sterk ideologisch/technologisch van aard, en het kan niet ontkent worden dat de ontwikkeling van ideologie en technologie, naast elkaar gedreven, ook als de drivers voor spreiding van macht hebben gefungeerd. Telkens immers hebben burgers zich beter kunnen informeren en organiseren gebruik makend van nieuwe ideologieen en technologien.

Tegelijkertijd veroorzaakt iedere toename in complexiteit ook een remmend effect op het vermogen van de burger zich met de door haar afgedwongen nieuwe heersende elite te meten. Naarmate elites professionaliseren als onderdeel van het specialisatieproces, onstaat een grotere kennisvoorsprong op haar burgers. Daarmee lijkt de evolutie van mens en haar maatschapppelijke vormgeving momenteel binnen deze discussie in een patstelling aangeland.

Lijkt. Want door de tijden heen is zulks telkenmale een tijdelijk fenomeen gebleken. En ik ben nog geen steekhoudend argument tegengekomen dat weerlegt dat dit zich in de toekomst niet opnieuw als voorbijgaand bewijst. Daarentegen kan eerder gewezen worden op aanwijzingen dat de burger bezig is deze achterstand in te lopen. Zoals, nota bene, middels prille vorming van initiatieven als deze Nationale Dialoog zelf. Wij staan nog maar aan de vooravond van ontdekken wat wij met de nieuwe communicatie technieken gaan doen hierin. Zie bijvoorbeeld ook de manier waarop de eerste Afro-Amerikaan zich tot Amerkaans president heeft weten te verkiezen.

Mededeelnemers aan deze discussie binnen De Nationale Dialoog, realiseer u dus, kunnen wij slagen in een bijdrage aan een verdere verbetering van de kwaliteit van onze elite? Ja natuurlijk ook! Vanuit haar burgers.