Gedurende mijn wetenschappelijke opleiding liep ik voortdurend tegen een wig aan tussen de algemene consensus dat interdisciplinaire projecten, onderzoek en onderwijs zeer belangrijk en vooruitstrevend geacht werd, maar dat er grote angst bestaat om steun te verlenen aan dergelijke ondernemingen. Zowel het publiek als de beleidsmakers in wetenschap blijken van mening niet op de deskundigheid van de betrokkenen in interdisciplinaire activiteiten te kunnen vertrouwen. Daarmee worden inzichten die het brede belang van zaken belichten nodeloos onmogelijk gemaakt en pioniersgeest de kop ingedrukt. Ook de plaats waar bij uitstek de samenhang der dingen wel belicht kan worden, namelijk in algemene theorievorming, wordt vaak met wantrouwen tegemoet gezien, omdat de (maatschappelijke) baten van dergelijk onderzoek niet direct en meetbaar kunnen worden vastgesteld.

Het is te gemakkelijk om te veronderstellen dat slechts bepaalde onderzoekinstituten te kampen hebben (mogelijk ook door eigen toedoen) van dergelijke mentaliteit. Juist de manier waarop onderzoek gefinancierd wordt door bijvoorbeeld grote organisaties als het NWO, werkt de ontwikkeling van grens- en discipline overstijgend onderzoek tegen. Men is zo gaan geloven in de boodschap van specialisatie, dat het teveel vraagt van beoordelaars om te investeren in interdisciplinariteit en theorie. Van onderzoek, net als van economische investeringen, wordt verwacht dat met redelijke zekerheid de waarde en/of effectiviteit (oftewel het succes) van de uitkomst bij voorbaat kan worden vastgesteld. Het lijkt weinigen te storen dat het principe van investeren (in kennis, economie of technologie) nu juist onzeker is en dat negatieve (onbevestigende) resultaten ook vooruitgang betekenen. Zo wordt er weinig vernieuwd, nauwelijks geïnnoveerd en moet wetenschap zich richten op directe winst of toepasbaarheid in plaats van het creëren van nieuwe kennis of andere richtingen. Met name voor dat laatste is theorievorming nodig. Bij uitstek in theorie kunnen visies worden ontwikkeld die zonder enorme, vaak technologische, kosten de samenhang der dingen van nieuwe inzichten voorzien. Epistemologische avonturen zouden dus ook niet voorbehouden moeten zijn aan filosofie, maar een belangrijk onderdeel moeten vormen voor alle wetenschappelijke disciplines.

Het probleem is echter dat theorie als een bijproduct van 'praktische' wetenschap wordt beschouwd in plaats van een resultaat in zijn eigen recht. Niet alleen door het bovenstaande, maar ook door de financiële schaalverdeling in het toekennen van onderzoeksbudgetten, wordt theorievorming tegen gegaan. Als wetenschappelijk onderzoek relatief lage kosten met zich meebrengt, valt een onderzoeksprogramma doorgaans overal buiten de boot. De onderzoeken zijn te duur voor het moederinstituut en te goedkoop (!) voor externe financiëring. Kennelijk wordt technologische ontwikkeling dankzij torenhoge kosten gemakkelijker vertrouwd dan die onderzoeken die durven over de grens van hun discipline te kijken of oude tradities los te laten om samenhangende (complete) nieuwe visies te ontwikkelen. Juist voor het maatschappelijk belang is de plaatsing van wetenschappelijke vooruitgang in brede kaders en richtingen bijzonder waardevol. Het helpt bruggen te slaan en gedegen fundamenten te vinden voor de ‘verkokering’ (Uri Rosenthal) die ontstaat in de huidige isolementen van differentiatie.

In feite liggen oplossingen voor dit probleem voor de hand. Toch lijken er geen stappen genomen te worden om deze situatie te verbeteren. Het wetenschappelijk talent dat aspiraties heeft in deze richting kan doorgaans geen wetenschappelijk ‘thuis’ vinden en het potentieel dat in deze visies besloten ligt, gaat dus verloren omwille van belangen gestoeld op foutieve of kortzichtige ideeën over wat wetenschappelijk resultaat zou moeten inhouden. Het wantrouwen zou moeten worden weggenomen, de ‘onomstotelijke meetbaarheid’ van de resultaten ter discussie gesteld en de (financiële) steun aan wetenschappelijke programma’s worden hervormd.