De bedragen vliegen over tafel: het Kabinet heeft 19 werkgroepen opdracht gegeven ieder 20% aan bezuinigingen te vinden. Dit zal in totaal €35 miljard per jaar aan potentiële bezuinigingen op kunnen leveren. Het wetenschappelijk bureau van het CDA neemt een voorschot op de volgende verkiezingen met een pleidooi voor €36 miljard. Er moet bezuinigd worden om de overheidsuitgaven aan te passen aan het lagere niveau van de economie en de staatschuld en rente niet uit de hand te laten lopen. Maar bezuinig niet op onderwijs! Daar zullen juist de oplossingen voor veel problemen vandaan moeten komen. En daar ga ik mij volgend jaar op richten. Dit is mijn laatste column in de serie “Wat Den Haag u niet vertelt”.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Het CPB heeft een ‘Kerstrapport voor Nederland’ gepubliceerd, waarin ons land vergeleken wordt met andere landen. Het geschetste beeld is herkenbaar: als land doen wij het op dit moment relatief goed, alleen vooruitkijkend spreekt het CPB over ‘vier bommen onder het stelsel’, die bijdragen aan de constatering dat ‘Nederlanders zeer weinig vertrouwen hebben in maatschappelijke instellingen, zoals het parlement en overheid’. Deze vier bommen zijn: overheidsfinanciën, economie, vergrijzing en broeikasgassen. Het onderwijs kan direct en indirect een bijdrage leveren aan het onschadelijk maken van de bommen en het wantrouwen.

Het onderwijs is de kraamkamer van de toekomst. Daar worden jongens en meisjes voorzien van de bagage die zij nodig hebben om hun talenten te ontwikkelen en in de maatschappij verder te benutten voor zichzelf, onze omgeving, de economie en daarmee ons nationale huishoudboekje. Door de vergrijzing hebben wij een dubbele uitdaging: wij hebben ieder talent nodig om op alle niveaus de gaten van de gepensioneerden op te vangen, ook voor een snel oplopend lerarentekort.

Nog steeds verlaten jaarlijks circa 50.000 jongeren zonder startkwalificatie het onderwijs. Veel van deze jongeren zijn aan de basisschool begonnen met een taalachterstand, die zij niet meer ingehaald hebben. Het probleem wordt doorgeschoven naar de volgende onderwijslaag, een doodlopende straat. De teleurstelling en de verveling leidt tot ongewenst gedrag, een afkeer van de maatschappij die zonder hen doormarcheert en hen kennelijk niet nodig heeft. Niets is minder waar, wij hebben iedereen hard nodig. Er is door economen berekend dat een euro in voorschoolse educatie het allerhoogste rendement oplevert: het is onze beste besteding.

De middenmoot komt prima terecht. De meer getalenteerde scholieren en studenten weten echter aan het einde van hun ‘onderwijscarrière’ nog steeds niet waar zij goed in zijn. Zij worden onvoldoende uitgedaagd en gestimuleerd om hun grenzen te verkennen en verleggen, de basis voor broodnodig ondernemerschap en innovatie. Ondanks het Innovatieplatform dalen we al jaren gestaag op de innovatieladders ten opzichte van landen met visie en durf zoals Zweden en Finland. Zij hebben na hun financiële crises in de jaren negentig onder andere fors ingezet op onderzoek en innovatie. De resultaten zijn via merken als Ericsson en Nokia zelfs bij de Nederlandse consument bekend. Laten wij dit voorbeeld volgen door ondubbelzinnig te investeren in duurzame technologie.

Eenmaal aan het werk nemen met de jaren de mogelijkheden om van baan te wisselen af. Kennis en kunde wordt routine, waardoor met name lageropgeleiden moeilijk uit een uitkering komen. Ook deze crisis zal weer een grote groep permanent langs de kant zetten als wij niet investeren in na- en bijscholing: een levenlang leren.

Er zijn gelukkig al een aantal initiatieven op deze knelpunten, zoals Wikiwijs. Wij zullen deze en nieuwe initiatieven meer ruimte en middelen moeten geven om de startachterstanden te minimaliseren en de einduitkomsten te verbeteren. Daarvoor is enerzijds meer transparantie en objectiviteit nodig over ‘wat’ een scholier moet weten en kunnen om de volgende stap in opleiding of loopbaan succesvol te maken. Eenduidige nationale diploma’s blijven cruciaal voor doorstroming in het onderwijs en de arbeidsmarkt. En anderzijds veel meer vrijheid en flexibiliteit voor de scholen, opleidingen en docenten in de wijze ‘hoe’ zij individuele scholieren helpen hun talent zo veel en lang mogelijk te benutten. Dit zal een grote invloed hebben op ons toekomstige geluk. Dat is de publieke zaak waar ik mij volgend jaar voor ga inzetten.

Ik dank u allen voor uw bijdragen en inspiratie en wens u gezellige feestdagen en een gelukkig Nieuwjaar.

Jurriaan Pröpper

Bronnen en gerelateerde artikelen:
› FD.nl: CDA adviseert om te snijden in openbaar bestuur
› CPB.nl: Een kerstrapport voor Nederland
› Volkskrant.nl: 'Wikipedia' voor het onderwijs staat online