'Sociale zekerheid individueel regelen' is de kop van een ingezonden stuk in de Volkskrant van afgelopen woensdag van de Baliegroep, een denktank van kopstukken uit vakbeweging, werkgeverskring en wetenschap. De Baliegroep constateert terecht dat de bestaande collectieve regelingen onvoldoende bescherming bieden. Juist door de grote bescherming van werknemers vallen steeds grotere groepen buiten deze collectieve regelingen.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Meer dan een miljoen ZZP-ers kunnen nergens op terugvallen, aan de onderkant vallen mensen buiten de boot en zoals eerder geconstateerd maakt het ouderen te duur. Een individueel systeem met een collectief vangnet is inderdaad een goede en moedige oplossing.

Het is moedig van de Baliegroep om de keerzijde van de collectieve regelingen te laten zien. Ze bieden een schijnzekerheid, doen niet waarvoor ze bedoeld zijn. De arbeidsparticipatie en dus werkgelegenheid blijft laag: 30% werkt niet. De loopbanen zijn kort: maar 15% haalt de 65 jaar werkend. Grote groepen worden uitgesloten: 2 miljoen mensen leven van een uitkering. En andere groepen worden niet beschermd en dus ook niet meegeteld: meer dan 1 miljoen ZZP-ers kunnen nergens op terugvallen.

Het huidige systeem sluit niet meer aan bij de huidige praktijk. De arbeidsmarkt flexibiliseert gelukkig. Er ontstaan steeds meer vormen van arbeidsrelaties buiten de collectieve regelingen om (flexwerkers, deeltijders, zelfstandigen, detachering, uitzendkrachten, enzovoort) die minder bescherming bieden. Deze mensen switchen daardoor veel sneller van werkgever, waardoor de gemiddelde arbeidsrelatie is gedaald naar 5 jaar. Daar staat vermoedelijk een slinkende groep ‘die hards’ met decennialange arbeidsduur tegenover.

Steeds meer verantwoordelijkheden en daarmee kosten zijn van de overheid overgeheveld middels de collectieve regelingen naar de werkgevers. Dit heeft het aantal uitkeringen niet gereduceerd. Grote groepen worden nog steeds uitgestoten en uitgesloten. Het aantal uitkeringen blijft ronde de 2 miljoen. Het lukt niet of alleen tegen hele hoge bemiddelingskosten om weer aan het werk te komen. De Volkskrant heeft in 2008 een rapport aangehaald waarin de re-integratiekosten voor een extra baan op €500.000 werd becijferd. En de hoge kosten van oudere werknemers zorgen er voor dat zij de finish op 65 laat staan 67 jaar niet halen. Maar 10% van werkloze 55+-ers vindt nog een andere baan.

Het is buitengewoon moedig van de Baliegroep om dit heikele onderwerp aan de orde te stellen. Juist om onze sociale en economische doelen te halen is verandering nodig naar een individueel systeem. Eenieder bouwt daarin gedurende zijn hele werkzame leven bij alle werkgevers en via alle arbeidsvormen eigen potjes op voor opleiding, werkloosheid, zorgtijd en pensioen voor een levenlang inkomen. Per sector worden afspraken gemaakt over de afdracht aan deze potjes en vakbonden helpen individuele werkenden om marktconforme afspraken te maken over beloning, ontwikkeling en arbeidsduur. Deze potjes worden door derden beheerd en mogen alleen onder bepaalde voorwaarden aangesproken worden. Met daaronder een collectief vangnet voor als individuele potjes leeg zijn, in de vorm van een basisuitkering van de wieg tot het graf.

Op deze wijze bieden wij iedereen inkomensbescherming door de kuilen in de weg met de pieken glad te strijken. En zorgen wij ervoor dat iedereen naar eigen kunnen en willen participeert in de arbeidsmarkt én maatschappij voor zo lang als men wil. Daarmee zijn er meer mensen die bijdragen aan economie en belastingen, en minder mensen die een beroep doen op de staatskas. Dan is het gat van €35 miljard snel gedicht en vangen wij ook de gevolgen van de vergrijzing op. Wat willen we nog meer?

Gerelateerde artikelen:

› Volkskrant.nl: ‘Sociale zekerheid individueel regelen’
› Volkskrant.nl: Tijd voor een nieuw sociaal contract