De Club van Rome vergadert in Amsterdam. Hun voorspelling in 1972 van de groei van wereldbevolking en de energieconsumptie komen uit. Het einde van de voorraden grondstoffen en met name fossiele brandstoffen duurt nog iets langer dan verwacht. Dat is nog geen reden geweest om in actie te komen. De klimaatverandering is dat nu wel. De hoogste tijd voor het Kabinet om een einde te maken aan haar zwalkende beleid door visie en daadkracht te tonen om haar eigen doelen te halen en een duurzame economie neer te zetten.

› Luister donderdag 29 oktober om 11:30 uur naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Het kabinet Balkende IV heeft met zijn werkprogramma Schoon & Zuinig een even heldere als ambitieuze doelstelling neergezet voor 2020:
• 20 procent duurzame energie,
• 30 procent minder CO2 uitstoot
• en meer dan 20 procent energiebesparing, 2 procent per jaar.

Het Plan Bureau voor de Leefbaarheid (PBL) heeft maandag in Amsterdam een rapport gepresenteerd aan de Club van Rome dat nog veel verder gaat dan de 2020 doelen. Het PBL berekent dat in rijke landen een CO2 reductie van meer dan 80% met een jaarlijkse investering van 2% van het bruto nationale product nodig is om de klimaatdoelen te halen, voor Nederland circa €10 miljard per jaar. ‘De overheid moet op de schop om de voorwaarden voor een duurzame economie te creëren.’ En daar ben ik het mee eens.

Het Kabinet pleit openlijk voor aanscherping van de internationale doelen, maar haalt zelf haar eigen doelen niet. Volgens het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) en het PBL gaat het Kabinet haar duurzaamheidsdoelen niet eens voor de helft halen! Wij bungelen achteraan het peloton met minder dan 5% echt duurzaam opgewekte elektriciteit als we CO2 producerende biomassa niet meerekenen.



Onze povere prestaties worden veroorzaakt door voortdurend veranderende regelingen en voorwaarden. Bijna ieder jaar wordt er weer aan geprutst. Op een levensduur van een investering van 15 tot 30 jaar is dat geen goed idee. In 2006 is de MEP-regeling geschrapt omdat het succes van de regeling de overheid te veel geld ging kosten. De vervangende regeling – Stimulering Duurzame Energievoorziening - heeft daarom een maximum budget dat uit de overheidsbegroting komt, dat wel verhoogd is als crisismaatregel. Toch wil het aantal windmolens niet harder stijgen. Denemarken heeft met 23% de meeste windenergie en niet toevallig in Vestas de grootste windmolenfabrikant. Terwijl ons Darwind net aan Chinezen is verkocht.

Duitsland kent sinds 2000 een stabiel en succesvol stimuleringsbeleid zonder de nadelen van de huidige Nederlandse SDE regeling. Ten eerste is er geen limiet voor wie wil investeren in zonnepanelen. Ten tweede drukt de subsidie niet op de overheidsbegroting, maar wordt via de energierekeningen betaald. Het aandeel in de elektriciteitsvoorziening stijgt gestaag en de kostprijs daalt, doordat de grootste fabrikanten nu in Duitsland zitten. Een eenvoudige stap naar een duurzame energievoorziening is het simpelweg overnemen van het Duitse systeem, net als tien andere Europese landen.

Naast haperende groei van de elektriciteitsproductie uit wind- en zonenergie, gooit de overheid ook roet in het eten van een derde duurzame energiebron: aardwarmte. In Nederland hebben wij een vochtige grond die wij als accu kunnen gebruiken: in de zomer grondwater opwarmen door gebouwen te koelen om deze warmte er in de winter weer uit te halen. Het is een bewezen systeem waar minder dan de helft aan energie en dus CO2 nodig is om dezelfde warmte te genereren. Aangezien 25% van onze energieconsumptie opgaat aan verwarming is er veel te winnen. En nog meer als deze elektriciteit duurzaam wordt opgewekt met zonnepanelen en lokale windmolens.

De nieuwe warmtewet maakt terugverdienen van de hogere investeringen echter vrijwel onmogelijk. De nieuwe warmtewet is een voorbeeld van goedbedoelde bescherming tegen in dit geval de excessen in de stadsverwarming, die op een ander gebied vooruitgang tegenhoudt. Hoe meer er geïnvesteerd wordt in energiebesparing, hoe moeilijker deze investeringen terugverdiend kunnen worden. Samen met de crisismaatregelen voor de woningbouw is dat een gemiste kans. De bouwstimulering zou volledig gericht moeten zijn op nieuwbouw en renovatie met duurzame energievoorzieningen. Juist door de nieuwe warmtewet in combinatie met de crisis dreigen veel projecten stilgelegd te worden.

Ook de privatisering van de energiebedrijven zit ons dwars in de overgang naar alternatieve energiebronnen. Ten eerste zijn elektriciteitsbedrijven ingericht voor een centrale energievoorziening en niet voor de toekomstige decentrale energieopwekking in en rond woningen. Zij hebben geen baat bij deze transitie. Ten tweede heeft de privatisering geleid tot een versnippering van de waardeketen in zeven stukken die elkaar factureren en vaak onderling concurreren: de elektriciteitscentrales, het hoogspanningsnet, het laagspanningsnet, de elektriciteitsmeters, de handel, marketing & verkoop en ten slotte de facturatie. De oude energiebedrijven zijn niet in staat om deze functie (weer) gezamenlijk aan te bieden aan nieuwe woonwijken. Ten derde zijn de energiebedrijven nu vooral gericht op het maximaliseren van de opbrengst van het verkoopbare deel van hun bedrijf voor gemeentes en provincies. En daarom bouwen zij ongestoord nieuwe kolencentrales. Ze zijn het tafelzilver waarmee deze overheden ander beleid willen financieren. Laten ze deze miljarden volledig herinvesteren in gemeentelijke duurzame energiebedrijven, dan hebben we er meer aan.

Het ontbreekt de nationale overheid volledig aan visie, ambities, durf en daadkracht, met versnippering en overmatige controle tot gevolg. Ondanks dat zijn er lokaal wel goede initiatieven van met name woningcorporaties, tuinders, gemeentes en groene investeerders. Zij zien duurzame energie als een kans en nemen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. De Nederlandse overheid moet in deze crisistijd de remmen los gooien om de achterstand goed te maken, de 2020 doelen ruimschoots te halen, een nieuwe kennisindustrie te creëren, de toekomstige inflatie te remmen, een duurzame economie neer te zetten en mondiaal koploper te worden. Dan hebben we internationaal ook weer recht van spreken.

Gerelateerde nieuwsberichten:
› NRC.nl: Club van Rome wil strenge norm voor uitstoot CO2
› Club van Rome: Global Assembly 2009: Climate, Energy and Economic Recovery
› Volkskrant.nl: Koortsige aarde knapt op van crisis