Afgelopen maandagavond werd op Nederland 2 achter elkaar het nieuws over de ondergang van DSB en een Tegenlicht documentaire over de ondergang van Icesave en IJsland uitgezonden. De gelijkenis was opvallend. In beide gevallen circa 300.000 gedupeerden, opdrogende kredieten van andere banken en daardoor hogere spaarrentes dan leenrentes om de leningenmotor draaiend te houden. Eén groot verschil: er zit één jaar tussen. Leren we wel?

› Luister donderdag 22 oktober om 11:30 uur naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

De eerste reflex is natuurlijk om mee te leven met de spaarders en leners. Bij nader inzien moet de conclusie zijn dat ze niet geleerd hebben: hogere rente is hoger risico. En lang wachten op geld als je wel onder het garantiestelsel valt. Er gaat na het echec van Icesave geen lampje branden als je meer rente voor (achtergesteld) spaargeld krijgt, dan je aan hypotheekrente betaalt. Waarom hebben ze niet geleerd? Zijn de Icesave spaarders er te makkelijk vanaf gekomen?

De tweede reflex is om te denken dat Minister Bos deze kleine bank had moeten redden. Op dit moment heeft hij groot gelijk om dit niet te doen. DSB is te laat en te weinig tot inkeer gekomen waardoor meneer Lakeman uit frustratie geroepen heeft dat DSB dan maar failliet moest gaan om nog iets voor de gedupeerden te kunnen doen. Hij zal geschrokken zijn.

Bij nader inzien blijft de vraag of de toezichthouders en de minister ook onvoldoende geleerd hebben van Icesave? De problemen bij DSB waren al lang bekend. Waarom heeft men niet begin dit jaar ingegrepen? Nieuwe leiding, nieuw vertrouwen? Was men bang dat DSB failliet zou gaan? En daarmee net als in IJsland de consumptie en economie zou krimpen?

En dat brengt mij bij de algemene vraag: durven de toezichthouders en de politiek wel in te grijpen? Of zijn zij bang om de economie verder te verslechteren? Hoeveel rommel komt er hierdoor straks nog boven als we net weer een beetje op gang komen? Hoe lang blijven we daardoor doormodderen? Zonder grote schoonmaak dreigt een Japans scenario van 15 jaar zonder vertrouwen en dus zonder groei met daarna snel oplopende vergrijzing. Begrotingstekort en staatschuld zullen verder oplopen.

Icesave en DSB laten zien dat alle gebakken lucht uit de economie loopt, alle grote en kleine kaartenhuizen storten in. Het kan langer of korter duren, maar het gebeurt. Dus laten we de pijn nu durven nemen en ook zichtbaar durven maken. Anders leren wij en onze kinderen er niet van. De kost gaat echt voor de baat uit. Nu denkt men misschien dat de crisis wel overwaait, er even een pauze is, ons leven straks weer hetzelfde zal zijn. Als wij niet leren en niet veranderen zal dat een illusie blijken. De crisis zit dieper, namelijk in onszelf.