Het bankwezen staat ook deze week weer centraal. En weer gaat het over de ongewenste uitkomsten van het financiële systeem. Na honderdduizenden aandelenlease gedupeerden, zeven miljoen woekerpolissen en uit Amerika overgewaaide luchtkastelen en piramidespelen, krijgen wij er nu honderdduizenden over-de-top hypotheken en roofsom polissen bij. Het huidige financiële systeem is kennelijk niet in staat om ontsporen te voorkomen.
›
Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio
Nuchtere Nederlanders moeten ten eerste constateren dat wij niet meer mogen vertrouwen op zelfregulering en zelfbeheersing bij aanbieders van financiële producten. De verleidingen zijn te groot, het is te makkelijk.
Dat heeft ook te maken met de tweede constatering dat consumenten te veel vertrouwen hebben in onze toezichthouders en te weinig eigen verantwoordelijkheid nemen om het realiteitsgehalte en de risico’s van de producten te beoordelen. De bomen groeien niet tot in de hemel, is een oud gezegde. De verleidingen zijn ook voor consumenten te groot, het lijkt te makkelijk. De graaicultuur zit aan twee kanten.
Ten derde dat de twee toezichthouders DNB en AFM er samen en individueel niet in geslaagd zijn om dit te voorkomen.
En dat brengt mij bij de vierde en laatste constatering dat voorgaande collectieve wanpraktijken kennelijk niet verboden zijn. Bij mijn weten is er nog niemand voor de gevangenis in gegaan, terwijl individuele bedriegers – opzettelijk onjuiste mededelingen of verzwijgingen – zoals neergezet in programma’s als Opgelicht wel achter de tralies verdwijnen.
Laten we ophouden om met allerlei richtlijnen, codes en regels te proberen de gewenste uitkomst te garanderen. Het is een schijnzekerheid. Net als denken dat beperking van bonussen voldoende is om dit soort problemen te voorkomen.
Voor zover dat nog niet het geval is, zullen wij systematische misleiding - het stelselmatig rooskleuriger voorstellen van opbrengsten én risico’s - strafbaar moeten stellen. Onze toezichthouders van meer tanden voorzien. De politiek er buiten houden. De AFM moet de tophypotheken wél kunnen aanpakken.
Strafbaar stellen helpt grote misstanden te voorkomen, omdat bestuurders van financiële instellingen er vanuit hun aansprakelijkheid alle belang bij hebben om er op toe te zien dat individuele medewerkers zich aan de wet houden. Dan blijven misstanden beperkt tot individuele gevallen en houden we vertrouwen in ons financiële systeem.