Vorige week heb ik de echte werkeloosheid als kern van ons probleem aangestipt: meer dan 25% van onze beroepsbevolking – 2,5 miljoen mensen - is al decennia werkloos. Zij hebben gewerkt of willen werken, maar werken of studeren niet. Er komt door deze crisis slechts 5% bij. Dit heeft dus niets te maken met de economie. Waarom werken deze mensen niet?

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio


Allereerst verlaten jaarlijks meer dan 50.000 jongeren het onderwijssysteem zonder startkwalificatie, zonder kans op een baan, en komen veelal in de groeiende Wajong terecht. Deze uitstroom is het gevolg van sociale achterstand vóór de basisschool die nooit wordt ingehaald. In combinatie met ‘drempelloos’ zonder diploma doorstromen naar volgende onderwijsvormen: het doorschuiven van de zwarte piet. We zullen de taalachterstand vóór de basisschool moeten wegnemen door extra taalles op de peuter- en kleuterschool. En door middel van entreetoetsen problemen eerder signaleren en aanpakken, en zwarte scholen positief moeten discrimineren in hun bekostiging. Dan zullen de kleinere klassen ook meer autochtone leerlingen trekken.

Eenmaal – om welke reden dan ook - in een uitkering, belemmert de stigmatisering en armoedeval de terugkeer naar een baan. Het stempel ‘arbeidsongeschikt’ op nog steeds bijna een miljoen Nederlanders is geen aanmoediging voor de persoon en eventuele werkgevers.
En mensen met een uitkering zitten in de armoedeval: als zij gaan werken en geld gaan verdienen, verliezen zij allerlei toeslagen en moeten ze extra kosten maken, waardoor zij er netto niets mee opschieten.

Het zal voor veel werkende mensen een verrassing zijn dat uitkeringen bruto zijn. Het lijkt alsof er belasting betaald wordt. Maar vervolgens worden er onder de streep zoveel heffingskortingen en toeslagen toegepast dat iemand met een uitkering netto geen belasting betaalt, of er soms extra geld krijgt. Dat is op zich niet erg, alleen enorm omslachtig. Laten we de moed hebben om uitkeringen netto te maken. Dan kunnen we ook een echte en oprechte discussie hebben over de kosten van een menswaardig bestaan.

Dit effect treedt ook op bij werkenden met een laag inkomen. Het blijkt dat mensen met een inkomen tot een half keer modaal netto géén belasting betalen. Door de bomen zien wij het bos niet meer. Door allerlei regelingen met bijbehorende instanties wordt geld rondgepompt. Hierdoor is het bijvoorbeeld volstrekt onduidelijk wat een dag per week extra werken netto oplevert, zeker als je de gevolgen voor de kinderopvangtoeslag probeert uit te rekenen.

Laten wij de trukendoos onder de streep afschaffen en een belastingvrije voet van een half keer modaal invoeren, zodat iedere €100,- extra bruto ook € 100,- extra netto is. En laten we één regel invoeren voor bijverdienen door mensen met een uitkering. Bijvoorbeeld 75% wordt afgetrokken van de uitkering, dan verdient iemand die weer volledig werkt een derde meer dan de uitkering. Dat zal veel banen opleveren aan de onderkant van de arbeidsmarkt, waar wij ze goed kunnen gebruiken.