De bedragen vliegen over tafel: het Kabinet heeft 19 werkgroepen opdracht gegeven ieder 20% aan bezuinigingen te vinden. Dit zal in totaal €35 miljard per jaar aan potentiële bezuinigingen op kunnen leveren. Het wetenschappelijk bureau van het CDA neemt een voorschot op de volgende verkiezingen met een pleidooi voor €36 miljard. Er moet bezuinigd worden om de overheidsuitgaven aan te passen aan het lagere niveau van de economie en de staatschuld en rente niet uit de hand te laten lopen. Maar bezuinig niet op onderwijs! Daar zullen juist de oplossingen voor veel problemen vandaan moeten komen. En daar ga ik mij volgend jaar op richten. Dit is mijn laatste column in de serie “Wat Den Haag u niet vertelt”.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Het CPB heeft een ‘Kerstrapport voor Nederland’ gepubliceerd, waarin ons land vergeleken wordt met andere landen. Het geschetste beeld is herkenbaar: als land doen wij het op dit moment relatief goed, alleen vooruitkijkend spreekt het CPB over ‘vier bommen onder het stelsel’, die bijdragen aan de constatering dat ‘Nederlanders zeer weinig vertrouwen hebben in maatschappelijke instellingen, zoals het parlement en overheid’. Deze vier bommen zijn: overheidsfinanciën, economie, vergrijzing en broeikasgassen. Het onderwijs kan direct en indirect een bijdrage leveren aan het onschadelijk maken van de bommen en het wantrouwen.

Het onderwijs is de kraamkamer van de toekomst. Daar worden jongens en meisjes voorzien van de bagage die zij nodig hebben om hun talenten te ontwikkelen en in de maatschappij verder te benutten voor zichzelf, onze omgeving, de economie en daarmee ons nationale huishoudboekje. Door de vergrijzing hebben wij een dubbele uitdaging: wij hebben ieder talent nodig om op alle niveaus de gaten van de gepensioneerden op te vangen, ook voor een snel oplopend lerarentekort.

Nog steeds verlaten jaarlijks circa 50.000 jongeren zonder startkwalificatie het onderwijs. Veel van deze jongeren zijn aan de basisschool begonnen met een taalachterstand, die zij niet meer ingehaald hebben. Het probleem wordt doorgeschoven naar de volgende onderwijslaag, een doodlopende straat. De teleurstelling en de verveling leidt tot ongewenst gedrag, een afkeer van de maatschappij die zonder hen doormarcheert en hen kennelijk niet nodig heeft. Niets is minder waar, wij hebben iedereen hard nodig. Er is door economen berekend dat een euro in voorschoolse educatie het allerhoogste rendement oplevert: het is onze beste besteding.

De middenmoot komt prima terecht. De meer getalenteerde scholieren en studenten weten echter aan het einde van hun ‘onderwijscarrière’ nog steeds niet waar zij goed in zijn. Zij worden onvoldoende uitgedaagd en gestimuleerd om hun grenzen te verkennen en verleggen, de basis voor broodnodig ondernemerschap en innovatie. Ondanks het Innovatieplatform dalen we al jaren gestaag op de innovatieladders ten opzichte van landen met visie en durf zoals Zweden en Finland. Zij hebben na hun financiële crises in de jaren negentig onder andere fors ingezet op onderzoek en innovatie. De resultaten zijn via merken als Ericsson en Nokia zelfs bij de Nederlandse consument bekend. Laten wij dit voorbeeld volgen door ondubbelzinnig te investeren in duurzame technologie.

Eenmaal aan het werk nemen met de jaren de mogelijkheden om van baan te wisselen af. Kennis en kunde wordt routine, waardoor met name lageropgeleiden moeilijk uit een uitkering komen. Ook deze crisis zal weer een grote groep permanent langs de kant zetten als wij niet investeren in na- en bijscholing: een levenlang leren.

Er zijn gelukkig al een aantal initiatieven op deze knelpunten, zoals Wikiwijs. Wij zullen deze en nieuwe initiatieven meer ruimte en middelen moeten geven om de startachterstanden te minimaliseren en de einduitkomsten te verbeteren. Daarvoor is enerzijds meer transparantie en objectiviteit nodig over ‘wat’ een scholier moet weten en kunnen om de volgende stap in opleiding of loopbaan succesvol te maken. Eenduidige nationale diploma’s blijven cruciaal voor doorstroming in het onderwijs en de arbeidsmarkt. En anderzijds veel meer vrijheid en flexibiliteit voor de scholen, opleidingen en docenten in de wijze ‘hoe’ zij individuele scholieren helpen hun talent zo veel en lang mogelijk te benutten. Dit zal een grote invloed hebben op ons toekomstige geluk. Dat is de publieke zaak waar ik mij volgend jaar voor ga inzetten.

Ik dank u allen voor uw bijdragen en inspiratie en wens u gezellige feestdagen en een gelukkig Nieuwjaar.

Jurriaan Pröpper

Bronnen en gerelateerde artikelen:
› FD.nl: CDA adviseert om te snijden in openbaar bestuur
› CPB.nl: Een kerstrapport voor Nederland
› Volkskrant.nl: 'Wikipedia' voor het onderwijs staat online

Wij willen als ‘low lands’ graag dat er een ambitieuze klimaatovereenkomst wordt afgesproken in Kopenhagen. Ook voor de ontwikkelingslanden waar wij ons altijd verantwoordelijk voor voelen. De Verenigde Staten willen dat wij in Afghanistan blijven. En zo gaat dat in de buitenlandse politiek: als je invloed wilt hebben, zul je mee moeten doen. Daar zijn wij decennia goed in geslaagd. >

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

De afgelopen weken wordt er volop gediscussieerd en vooral gespeculeerd over voortzetting van onze aanwezigheid in Uruzgan. Dit gebeurt iedere keer als er contact is geweest met de Amerikaanse regering, die besloten heeft eerst meer troepen te sturen om ze vervolgens allemaal terug te kunnen trekken, net als in Irak. Van de Nederlanders wordt verwacht dat zij mee doen aan dit schema en een jaar langer blijven. Geen land zit te wachten om eerst de klus in Uruzgan over te nemen en dan weer af te bouwen. En Nederland doet het erg goed, niemand kan het beter. Onze methode van Defense, Development en Diplomacy wordt overgenomen. Een mooi compliment en een slecht signaal als de uitvinders daarvan vertrekken. Dat is de VS iets waard.

Laten wij even terug gaan naar het begin. Wij zitten in Afghanistan om de Amerikanen te helpen een klus te klaren. Onze bijdrage bedraagt nog geen 5% van de troepen en zal met de komst van meer Amerikanen verwateren naar de helft daarvan. Wij zijn te klein om eigen ambities te hebben. Door net iets meer te doen dan andere kleine en sommige grote landen, hebben wij ook net iets meer te zeggen en krijgen wij net iets meer gedaan. Hoe pijnlijk het ook klinkt: onze aanwezigheid in Uruzgan zal het verschil niet maken tussen succes en falen in Afghanistan. Dat is dan ook een oneigenlijk argument. Daar gaat het niet om. Het gaat om belangen die voor ons op andere plaatsen belangrijk zijn, zoals in Kopenhagen.

Door altijd de Amerikanen te steunen en een beetje te helpen met wat zij belangrijk vinden, horen zij ons aan over wat wij belangrijk vinden. Daarom heeft Nederland veel ‘zendtijd’ gekregen over het financiële toezicht en zitten wij nu in de G20. Ook worden er Nederlanders benoemd op posities die er toe doen bij de Wereldbank, de NAVO en de VN. Zo is dé voortrekker van de VN klimaatconferentie een Nederlander, Yvo de Boer. Hij heeft vanuit deze positie de VS direct en indirect op hun verantwoordelijkheid gewezen. En dat wordt niet alleen geaccepteerd, er wordt ook iets mee gedaan. Obama komt nu naar de slotdag in Kopenhagen, heeft een eerste voorstel gedaan en een gaatje in de eigen wetgeving ontdekt om de Senaat te omzeilen. Het milieuagentschap EPA heeft broeikasgassen als ‘gevaarlijk’ gekarakteriseerd, waardoor zij zelfstandig maatregelen kan opleggen. Een klein bericht voor de mens met grote gevolgen voor de mensheid.

Met onze inzet in bijvoorbeeld Afghanistan komen wij dus in een positie om elders wel het verschil te maken. En als het lukt om deze weken een ambitieus klimaatverdrag te sluiten, helpen onze militairen met hun moedige en professionele optreden in Uruzgan om de komende decennia elders in de wereld miljoenen mensen te redden en de vrede dan te bewaren. Hun inzet en offer mag in het geval er een klimaatverdrag komt best een jaar langer duren, want zij hebben er een groter doel mee bereikt. Iets om als klein land in alle opzichten heel trots op te zijn.

Bronnen en gerelateerde artikelen
› De Volkskrant: VS voeren druk op over Uruzgan.
› De Volkskrant: VS hopen dat Nederland tot juli 2011 in Uruzgan blijft.
› FD: Obama kan met ambitieuzere inzet naar mondiale klimaattop.
› De Volkskrant: Wettelijk wapen Obama tegen CO 2.

Welke onderwerpen zou Jurriaan Pröpper volgens u onder de aandacht moeten brengen en waarom? Geef het hieronder aan en wie weet wordt uw onderwerp behandeld op BNR Nieuwsradio!

De oproep van vele bijdragen aan deze rubriek heeft ‘Den Haag’ nog niet bereikt. De NZa heeft namelijk besloten om de doorstart van het failliete Meavita met maar liefst €37 miljoen te steunen. “Too big to fail” geldt dus ook in de thuiszorg. Terwijl juist alles wijst op “big will fail” in de ouderenzorg. Het SER advies van 2008 pleit daarom voor een omslag van instellingsbudgettering (aanbod) zoals bij Meavita naar persoonsvolgende bekostiging (vraag). Kleinere zorginstellingen leveren veel betere zorg voor minder geld, omdat zij de klant en niet het systeem centraal stellen.>

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Volgens het CPB verdubbelt de grijze druk - het aantal 65-plussers gedeeld door het aantal 20- tot en met 64-jarigen - bijna van zijn huidige niveau van 23,4% tot 43,4% in 2040. Ondanks dat mensen hopelijk gezonder oud worden, betekent dit een enorme toename van de vraag naar ouderenzorg. De andere kant van deze medaille is dat het aantal jongeren om de ouderen te verzorgen ook afneemt. Wie gaat ons straks verzorgen?

Volgens het CBS werkten er 451.000 mensen in 2006 in de zorg aan 391.000 ouderen en nam het aantal werkenden in de zorg in de voorafgaande 5 jaar met 35% toe. Als wij deze groei ongebreideld zouden voortzetten, zouden er in 2030 – het jaar dat ik 65 hoop te worden - 4x zo veel werknemers in de ouderenzorg nodig zijn. De officiële prognoses gaan uit van zeker een verdubbeling. Nog even los van de kosten die nu zo’n €12 miljard per jaar bedragen, is het huidige ouderenzorg systeem alleen al vanwege de krimpende beroepsbevolking een doodlopende straat. Op de international arbeidsmarkt zullen wij de oplossing niet vinden.

Vanuit de klant gezien is het huidige systeem nu al onvoldoende. Bijna iedereen die net als ik familie of vrienden heeft die verzorgd worden is ontevreden over de kwantiteit en bureaucratie van de geboden zorg, niet de kwaliteit. Verpleegkundigen zijn verworden tot Florence Nightingales die het onmogelijke doen in de tijd die hun geboden wordt: soms maar 10-15 minuten om iemand te ‘voeren’. Iets wat zelfs voor een zelfetend kerngezond iemand nog dooreten zou zijn, maar voor een dementerende zwakke bejaarde onmogelijk. De moedige brief van verpleegster Anne Reijs aan staatssecretaris Ross in Barend & Van Dorp in 2004 sprak boekdelen.

Kortom we willen dubbel zoveel tijd en aandacht voor onze ouderen, maar we stevenen eerder af op de helft zoveel aandacht. Onze enige hoop is de kleinschaligheid. 75% van de zorg wordt geleverd door mantelzorgers. Als we dus de mantelzorg een klein beetje helpen, heeft dat een groot effect op het beroep op de professionals. En verder afschaffing van overmatige bureaucratie door actieve verkleining van de zorginstellingen. Zorgverleners zijn vaak nog niet de helft van hun tijd bezig met patiënten. Verpleeghuisartsen blijken maar 25% van hun tijd direct aan patiënten te besteden. De overige 50% tot 75% zijn ze aan het vergaderen, dossiers aan het bijhouden, en ander algemeen werk aan het doen.

Het probleem in ‘het Haagse’ is echter dat men ook hier voortbouwt op een bestaand systeem. De knelpunten en benodigde verbeteringen worden wel benoemd, maar er worden geen echte keuzes gemaakt om in dit geval de ouderenzorg toekomstbestendig te maken. We zullen moeten accepteren dat het een totale illusie is dat de huidige zorgbureaucratie ons van wieg tot graf professioneel verzorgt. We zullen echt veel meer zelf en met elkaar moeten doen. En we zullen de zorg totaal anders moeten gaan organiseren: voor, bij en vanuit de klant.

Zoals op veel terreinen zijn er ook hier lokale voorbeelden die schreeuwen om landelijke uitrol ten kosten van het systeem dat hen moet uitrollen.... In het boek "Mensenzorg, een transitiebeweging" van www.zorgtransitie.nl staat er een aantal vermeld. Zoals Buurtzorg Nederland, veel betere thuiszorg voor hetzelfde of minder geld door kleine, zelfstandige teams van hoogopgeleide professionals. Tegen de huidige trend in van gefragmenteerde, grootschalige zorg door bijgeschoolde schoonmakers in de thuiszorg, die je vervolgens in allerlei gradaties via het CIZ en andere loketten bij elkaar moet organiseren. En dagelijks binnen moet laten, ook als je slecht ter been bent. Ik spreek helaas uit ervaring.

Of de Thomashuizen waar zwaar gehandicapten door zelfstandige ondernemers (vaak echtparen) in mooie landhuizen verpleegd worden. En ook nog binnen de huidige financiering, ook voor mensen met alleen AOW of Wajong uitkering zijn welkom.

En wat te denken van ZorgZaak die al 15 jaar vanuit de vraag van de klant aan het werk is. Inmiddels met 450 werknemers in een loonschaal hoger dan de vergoeding en met 1000 oproepkrachten en zelfstandigen, wordt 10% goedkoper gewerkt en een klanttevredenheid bereikt van 8,3 gemiddeld en 8,8 voor de vaste zorgverleners! Zonder bureaucratie en dito topsalarissen zijn zij in november uitgeroepen tot “Zorgonderneming van het Jaar 2009” door de redactie van Zorgmarkt. En deze David heeft in oktober al aangekondigd dat zij Goliath NZa zal aanklagen voor concurrentievervalsing als er staatsteun gegeven wordt, omdat o.a. ZorgZaak door de NZa niet serieus zou zijn genomen toen zij aanbood de zorg van Meavita over te nemen. Ondanks alle goede intenties, dendert ook deze trein dus nog even door op dood spoor.

Bronnen en gerelateerde artikelen:
› Centraal Planbureau: Gelijkmatige verdeling van vergrijzingslasten vereist aanvullend kabinetsbeleid.
› Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Zeker van zorg, nu en straks.
› Nederlandse Zorgautoriteit: Steun HWW 22 miljoen en TZG 15 miljoen
› Zorgvisie.nl: Nza beslist over miljoenensteun Meavita
› RTL.nl: De brief van Anne Reijs naar staatssecretaris Ross
› Zorgmarkt: De ZorgZaak: Zorgonderneming van het jaar
› Zorgvisie.nl: ‘ZorgZaak stapt naar rechter na steun aan Meavita’

Vorige week was de VN voedseltop in Rome. En volgende maand is de klimaattop in Kopenhagen. Deze dreigt o.a. te mislukken omdat de westerse landen nog onvoldoende geld beschikbaar stellen aan derde wereldlanden om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. In feite een verhoging van ontwikkelingshulp. Dit soort collectieve hulp komt volgens betrokkenen vrijwel niet aan, het is erg inefficiënt. De enorme bedragen gaan tot wel 80% op aan bureaucratie en corruptie. En de armoedebestrijding levert geen blijvende ontwikkeling.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Er zijn betere manieren om met dit geld de ontwikkeling in deze landen echt op gang te brengen, bijvoorbeeld door opheffing van landbouwsubsidies en door de klimaatverandering zelf te bestrijden.

Indirecte hulp van staat tot staat voor armoedebestrijding werkt niet volgens deskundigen, directe hulp voor ontwikkeling wel. Als je verschillende publicaties leest over staatsteun schrik je van de getallen. Je hoopt dat het niet waar is. Een commissie heeft voor de Wereldbank al in 2000 vastgesteld dat 55 tot 60 procent van hun miljarden projecten mislukken. Volgens voormalig medewerker van de Wereldbank Professor Easterly heeft $ 600 biljoen aan hulp aan Afrika sinds de start van de onafhankelijkheid in 1960 geen enkele economische groei in Afrika opgeleverd. Sindsdien is het gemiddelde inkomen gedaald met 11% en is de voedselproductie met 20% gedaald. In 1970 woonde 11% van de armen in de wereld in Afrika en 76% in Azië, dertig jaar later zijn de rollen omgedraaid zonder dat Azië substantiële hulp heeft gekregen.

Waar blijft al dat geld? Er circuleert een getal van $ 150 biljoen dat in 2005 uit Zuidelijk Afrika op Zwitserse rekeningen was gezet. De Nigeriaanse president Olusegun Obasanjo was daar eerlijk over: "Corrupt African leaders have stolen at least $140 billion from their people in the [four] decades since independence."

In Der Spiegel heeft de zwarte Keniaanse econoom James Shikwati al eens gezegd dat de hulpindustrie zichzelf in stand houdt en honger nodig heeft om te blijven functioneren. Hij legt ook uit hoe hulp de locale economie schaadt. Het sturen van kleding heeft het aantal kleermakers in bijvoorbeeld Nigeria gehalveerd. Volgens Shikwati moet de hulp stoppen om de Afrikaanse landen te dwingen hun grenzen naar elkaar open te zetten. De bodemrijkdom moet voldoende zijn om iedereen van eten te voorzien. Help de Afrikanen zichzelf te helpen. De WRR komt tot een vergelijkbare boodschap getiteld ‘doing good or doing better’. De focus verleggen van armoedebestrijding naar ontwikkeling.

De ontwikkeling van Afrika wordt op zijn minst niet geholpen met hulp, en vermoedelijk zelfs geschaad. Niet alleen door hulp aan Afrika, maar juist ook door hulp in de donorlanden zelf in de vorm van landbouwsubsidies. Oxfam heeft bijvoorbeeld eens berekend dat de katoensubsidie USA voor $ 300 miljoen aan schade veroorzaakt in Afrika bij 12 miljoen kleine boeren en hun families.

Wat werkt wel? Ten eerste helpt directe hulp aan ondernemende mensen in de betreffende landen in de vorm van bijvoorbeeld microkredieten. Help de mensen zichzelf te helpen met kennis en middelen, zodat zij daarna ook anderen kunnen helpen. Dit is een hard groeiende afstudeerrichting op de Haagse Hogeschool geworden. Jaarlijks wordt er door emigranten (diaspora) alleen al naar Marokko jaarlijks € 5 miljard gestuurd aan familie en vrienden. Als daarbij verkregen kennis en advies wordt geleverd, zal dit geld nog meer opleveren.

Ten tweede helpt het opheffen van handelsbeperkingen en -subsidies tussen Afrika en de westerse wereld, maar ook tussen landen in Afrika. Geef de Afrikaanse landen een wereldmarkt met eerlijke prijzen in plaats van dumpprijzen om hun producten op af te zetten. Columbia Professor Jagdish Bhagwati heeft met “In defense of globalization” vele vooroordelen weerlegt. Het Institute for International Economics heeft berekend dat verdere liberalisering van de wereldhandel de westerse landen jaarlijks $ 141 miljard aan hulp zou besparen en de ontwikkelingslanden $ 87 miljard aan inkomsten zou opleveren.

Deze $140 miljard ligt in de bandbreedte van $40 tot $175 miljard die de VN zegt dat de wereld in 2030 moet uitgeven aan klimaatmaatregelen. Vanuit de begroting voor Ontwikkelingsamenwerking kunnen wij hier als gidsland nu alvast mee beginnen en zijn wij tegen 2030 met zijn allen een eind op weg om de gevolgen van de klimaatverandering in de hele wereld te beperken. Met name Afrika zal anders hard getroffen worden en heeft van de koersverlegging van hulp naar vrije handel en klimaatmaatregelen dus dubbel profijt.

Gerelateerde artikelen:
› Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid - Verkenning over ontwikkelingssamenwerking
› Sociaal Economische Raad - Ontwikkelingsspecialist Roger Ridell: "Ontwikkelingshulp werkt, maar moet beter"
› Reason.com - Trade, not aid
› Telegraph.co.uk - Feed the world... not a Swiss bank
› Walter E. Williams - Foreign aid to Africa
› Mondiaal Nieuws - Marokkaanse diaspora als motor voor ontwikkeling
› Reason.com - Globalization with a human face

Minister Bos heeft de boodschap van een artikel in het Financieele Dagblad bevestigd: eigenlijk hebben wij een begrotingsoverschot nodig om na de crisis de kosten van de vergrijzing op te vangen. De omvang van het gat tussen het werkelijke tekort en het gewenste overschot is afhankelijk van de economie. Dus daar zou alle aandacht naar uit moeten gaan: duurzame innovatie om onze economie uit deze crisis te trekken, ook als oplossing voor de volgende uitdagingen van vergrijzing en klimaatverandering. Alle hens aan dek om het defaitisme van draconische bezuinigingen te verslaan. Geen woorden maar daden graag van het Kabinet.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

De afgelopen weken heeft FEM in verschillende artikelen laten zien dat het bedrijven lukt om met innovatie deze economische crisis te doorstaan of zelfs te benutten. De daling van de industriële productie is volgens Eurostat in Nederland met 6% minder dan de helft van het gemiddelde van 15% van de eurolanden. Grote ontslagrondes en faillissementen blijven nog uit. De arbeidsintensieve bedrijven waren al vertrokken naar lage lonen landen. De resterende bedrijven hebben met innovatie de kwaliteit van hun producten verhoogd én het aandeel van arbeid in de kostprijs verlaagd. Zij plukken als eerste de vruchten van aantrekkende vraag, als zij financiering voor investeringen krijgen. En dat gebeurt volgens het eerder aangehaalde onderzoek van EIM maar voor de helft. De MKB staatskredietgaranties worden maar voor 25% door de banken benut. De innovatie pijplijn droogt in alle opzichten op.

Van innovatieleider is Nederland in de EU Innovation Scoreboard volger geworden en gedaald naar de tiende plaats op de Global Competitiveness Index. Terwijl het Innovatieplatform jaren geleden o.l.v. minister-president Balkenende is opgericht om in de top5 te komen. We doen heel ingewikkeld met allerlei praatclubs en subsidiepotten, maar alles bij elkaar opgeteld investeren we simpelweg te weinig in R&D. In 1990 zat Nederland met 2,3% van ons Bruto Binnenlands Product nog boven het EU gemiddelde, maar wel beneden het OESO gemiddelde met landen als de VS en Japan. Nu zitten we zelfs onder het EU-27 gemiddelde inclusief de minder welvarende Oost-Europese landen.





Volgens de internationale vergelijking zitten we qua kennisontwikkeling vooral door de patentenproductie van Philips en ASML nog wel goed, maar we scoren slecht in het toepassen van technologie door gebrek aan ondernemerschap. We zitten als kikkers in water dat steeds warmer wordt, en we springen er niet uit. Wij kijken er naar, maar doen te weinig. Veel woorden, weinig daden.

De overheid probeert met honderden subsidies en dito regels en toewijzende instanties bedrijven te stimuleren met hun R&D-vragen bij één van de dertig kennisinstituten aan te kloppen. Vijf minuten tellen op internet leverde al meer dan 500 verschillende R&D subsidies op. De bureaucratische rompslomp die dat meebrengt werkt contraproductief. Het is een industrie op zich. Alleen grote bedrijven kunnen mensen vrijmaken om de regelingen uit te pluizen, de juiste subsidiepotten te vinden en onleesbare aanvragen op te stellen. Een directeur van een groot bedrijf heeft mij verteld dat hij via deze omweg zijn R&D bijna gratis kan laten doen, omdat hij mensen beschikbaar heeft om het hele subsidieproces uit te voeren. Maar een klein bedrijf komt daar nooit doorheen. Zo komen de R&D gelden niet bij kleine bedrijven voor nieuwe Tomtom’s.

Staatsecretaris De Jager is ex-ondernemer en heeft als crisismaatregel de belastingaftrek voor innovatie in plaats van de subsidies verhoogd. De octrooibox is innovatiebox geworden. En de WBSO is verruimd om kleine bedrijven tot 60% van R&D loonkosten te kunnen laten aftrekken. Dat is een goed begin om deze lijn helemaal door te trekken: omzetting van alle R&D subsidieregelingen in belastingvoordelen voor alle bedrijven die o.a. kennisinstituten inschakelen om hun R&D en producten op een hoger niveau te krijgen. Een klein bedrijf heeft al zijn energie nodig om zijn product te ontwikkelen en te verkopen. Die energie moet je niet verspillen aan formulieren invullen en wachten op goedkeuring door mensen die geen ondernemers zijn. Hetzelfde geldt voor investeringsfinanciering bij banken. Laten we de Nationale Investering Bank helemaal nationaliseren en weer als alternatief naast de commerciële banken zetten. Dan kunnen de pensioenfondsen via dit loket rechtstreeks geld in de economie steken.

De versnippering is niet alleen zichtbaar in subsidies maar ook in het universitair onderwijs: van de ruim 100 bètatechnische faculteiten, hebben er bijna 70 een eerstejaarsinstroom onder de vijftig studenten, dat is nog minder dan een behoorlijke basisschool. Als we alle bèta- en techniekfaculteiten in Nederland zouden samenvoegen in één technologie-universiteit, dan creëren we een instelling die zich écht kan spiegelen aan bijvoorbeeld Zurich en MIT. Daarvoor hoef je niet fysiek alles op een plaats samen te brengen, maar breng het onder één koepel en ontdubbel zodat echte specialisten echte vooruitgang kunnen boeken met echte nieuwe technologie.

Wij konden en kunnen het. In het verleden heeft Nederland vele innovatieve bedrijven voortgebracht waar wij nu nog profijt van hebben, zoals Philips, Unilever, Shell, ASML, Boskalis, en ga maar door. Dus laten we onze innovatieketen verlossen van de bureaucratie om nieuwe kampioenen de ruimte en middelen te geven om onze economie in alle opzichten duurzaam te maken. We hebben geen tijd te verliezen.


Gerelateerde artikelen:

› Het Financieele Dagblad: Vergrijzing kost miljarden extra

› Het Financieele Dagblad: MKB vreest groeiend tekort aan bankkrediet

› Het Financieele Dagblad: Bos: groei zal tekort door vergrijzing deels tenietdoen

› Fembusiness.nl: De Nederlandse industrie slaat zich door de crisis

› Global Competitiveness Index 2009

› EU Innovation Scoreboard 2008

'Sociale zekerheid individueel regelen' is de kop van een ingezonden stuk in de Volkskrant van afgelopen woensdag van de Baliegroep, een denktank van kopstukken uit vakbeweging, werkgeverskring en wetenschap. De Baliegroep constateert terecht dat de bestaande collectieve regelingen onvoldoende bescherming bieden. Juist door de grote bescherming van werknemers vallen steeds grotere groepen buiten deze collectieve regelingen.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Meer dan een miljoen ZZP-ers kunnen nergens op terugvallen, aan de onderkant vallen mensen buiten de boot en zoals eerder geconstateerd maakt het ouderen te duur. Een individueel systeem met een collectief vangnet is inderdaad een goede en moedige oplossing.

Het is moedig van de Baliegroep om de keerzijde van de collectieve regelingen te laten zien. Ze bieden een schijnzekerheid, doen niet waarvoor ze bedoeld zijn. De arbeidsparticipatie en dus werkgelegenheid blijft laag: 30% werkt niet. De loopbanen zijn kort: maar 15% haalt de 65 jaar werkend. Grote groepen worden uitgesloten: 2 miljoen mensen leven van een uitkering. En andere groepen worden niet beschermd en dus ook niet meegeteld: meer dan 1 miljoen ZZP-ers kunnen nergens op terugvallen.

Het huidige systeem sluit niet meer aan bij de huidige praktijk. De arbeidsmarkt flexibiliseert gelukkig. Er ontstaan steeds meer vormen van arbeidsrelaties buiten de collectieve regelingen om (flexwerkers, deeltijders, zelfstandigen, detachering, uitzendkrachten, enzovoort) die minder bescherming bieden. Deze mensen switchen daardoor veel sneller van werkgever, waardoor de gemiddelde arbeidsrelatie is gedaald naar 5 jaar. Daar staat vermoedelijk een slinkende groep ‘die hards’ met decennialange arbeidsduur tegenover.

Steeds meer verantwoordelijkheden en daarmee kosten zijn van de overheid overgeheveld middels de collectieve regelingen naar de werkgevers. Dit heeft het aantal uitkeringen niet gereduceerd. Grote groepen worden nog steeds uitgestoten en uitgesloten. Het aantal uitkeringen blijft ronde de 2 miljoen. Het lukt niet of alleen tegen hele hoge bemiddelingskosten om weer aan het werk te komen. De Volkskrant heeft in 2008 een rapport aangehaald waarin de re-integratiekosten voor een extra baan op €500.000 werd becijferd. En de hoge kosten van oudere werknemers zorgen er voor dat zij de finish op 65 laat staan 67 jaar niet halen. Maar 10% van werkloze 55+-ers vindt nog een andere baan.

Het is buitengewoon moedig van de Baliegroep om dit heikele onderwerp aan de orde te stellen. Juist om onze sociale en economische doelen te halen is verandering nodig naar een individueel systeem. Eenieder bouwt daarin gedurende zijn hele werkzame leven bij alle werkgevers en via alle arbeidsvormen eigen potjes op voor opleiding, werkloosheid, zorgtijd en pensioen voor een levenlang inkomen. Per sector worden afspraken gemaakt over de afdracht aan deze potjes en vakbonden helpen individuele werkenden om marktconforme afspraken te maken over beloning, ontwikkeling en arbeidsduur. Deze potjes worden door derden beheerd en mogen alleen onder bepaalde voorwaarden aangesproken worden. Met daaronder een collectief vangnet voor als individuele potjes leeg zijn, in de vorm van een basisuitkering van de wieg tot het graf.

Op deze wijze bieden wij iedereen inkomensbescherming door de kuilen in de weg met de pieken glad te strijken. En zorgen wij ervoor dat iedereen naar eigen kunnen en willen participeert in de arbeidsmarkt én maatschappij voor zo lang als men wil. Daarmee zijn er meer mensen die bijdragen aan economie en belastingen, en minder mensen die een beroep doen op de staatskas. Dan is het gat van €35 miljard snel gedicht en vangen wij ook de gevolgen van de vergrijzing op. Wat willen we nog meer?

Gerelateerde artikelen:

› Volkskrant.nl: ‘Sociale zekerheid individueel regelen’
› Volkskrant.nl: Tijd voor een nieuw sociaal contract

De herdenking van de moord op Theo van Gogh valt samen met het uitlekken van de conclusies van een onderzoek naar radicalisering. De moord is voor allochtonen aanleiding geweest de touwtjes in de eigen gemeenschap aan te halen om een herhaling te voorkomen. Voor een groeiend deel van de autochtone bevolking is de moord het startsein geweest om hun Robin Hood te steunen die volgens het geheime rapport in zijn strijd tegen de Sheriff van Nottingham de democratie en sociale cohesie ondermijnt. De discussie in de media toont dat de sociale cohesie vooral onder de autochtone bevolking afneemt. Hoe komt dat? En wat kunnen we er aan doen?

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Nederlanders gaan historisch gezien de discussie uit de weg over normen, waarden en gedrag. Men achtte het onmogelijk om een grootste gemende deler voor alle christelijke geloofsgemeenschappen te definiëren. Zij leefden tot de jaren zestig dan ook volstrekt langs elkaar heen, wat deze opvatting versterkte. Nu er met moslims en hun verschillende herkomst en islamitische geloven extra zuilen zijn bijgekomen blijkt het gebrek aan de grootste gemene deler opeens een probleem. Wij hebben geen spiegel om hen voor te houden, want wij houden er zelf niet van om een spiegel voorgehouden te krijgen. Rond de 80% van de ouders van schoolgaande kinderen vindt immers dat de andere ouders hun kinderen beter moeten opvoeden.

Om de cohesie te versterken zullen wij deze spiegel met elkaar moeten durven vaststellen: wat zijn de grenzen waarbinnen wij alle vrijheid hebben om naar eigen inzicht te leven, en waarbuiten cru gezegd geen vrijheid bestaat omdat dit ten koste van anderen gaat? Het zal meevallen om dit te definiëren. De kern van de christelijke geloven is hetzelfde en komt grotendeels overeen met wat moslims en joden nastreven. In de uitoefening van het geloof in religies met bijbehorende gedragsregels komen de verschillen. De beperkingen of juist vrijheden die iemand zichzelf geeft, betekenen niet dat anderen in hun vrijheid en levensvreugde beperkt mogen of zelfs moeten worden. Gedrag dat ten koste gaat van anderen kunnen en mogen wij hier in Nederland niet accepteren. Daar is geen enkel excuus voor en geldt voor alle inwoners, allochtoon én autochtoon, christen en moslim, jong en oud, rijk en arm, blank en zwart. Dat is de last van hier samen wonen.

Als je de lusten wilt van wonen in de vrije welvarende maatschappij van Nederland, zul je moeten accepteren dat homo’s mogen trouwen, familie niet met elkaar mag trouwen, vrouwen stemrecht hebben en een hand krijgen, eerwraak verboden is, vrijheid van godsdienst betekent dat eenieder vrij is om een ander geloof of geen geloof aan te hangen, meisjes zelf een man mogen kiezen, diefstal verboden is, op straat zoenen mag, drugs verboden zijn, we Nederlands spreken etc. Of zul je op democratische wijze de meerderheid in ons land moeten overtuigen dat regels veranderd moeten worden, of zul je in een land moeten gaan wonen waar de meerderheid andere regels stelt.

De last van samen wonen betekent ook dat je met de vrijheid van meningsuiting over alles een mening mag hebben, tenzij deze vrijheid gebruikt wordt om andere inwoners in hun vrijheid te beperken. Het is wel acceptabel om te blijven zeggen dat jongeren die stelselmatig met intimidatie anderen in hun vrijheid beperken, zelf in hun vrijheid beperkt moeten worden door ze meer en langer te straffen. Ik vond het onthutsend om PvdA Tweede Kamerlid Spekman te horen zeggen over zijn eigen wijk in Utrecht dat de bewoners weten welke handvol gezinnen de buurt verzieken, maar er niets aan gedaan kan worden. De onprettige feiten openlijk aan de kaak stellen heeft zondermeer geholpen om ze aangepakt te krijgen. Vooral blijven doen in en buiten het Parlement.

Het is niet acceptabel en daarom bij grondwet verboden om te pleiten voor vertrek van miljoenen moslims op basis van hun geloof. En ook niet om lang verboden fysieke straffen als ‘knee capping’ – met schot hagel knie verbrijzelen - te propageren, een vorm van eerwraak uit de ‘troubles’ tussen katholieken en protestanten in Noord Ierland. Dat is niet toegestaan en moet als op zichzelf staande feiten aan de kaak gesteld worden door de Sheriff, ook als dit tot meer stemmen leidt voor Robin Hood. Het is ook niet acceptabel om zelf critici te demoniseren door hen als handlangers van de moordenaar Mohammed B. te betitelen. Wilders moet wel zuiver in de leer zijn die hij zelf aanhangt. Wat je verwacht van anderen moet je zelf naleven. En dat is de essentie van de oplossing: welk gedrag verwachten wij van anderen én zijn wij bereid om zelf na te leven? Wat is WIJ-land in plaats van IK-land?

Zie ook www.wijland.net

Gerelateerde nieuwsberichten:
› Volkskrant.nl: ‘Wilders ondermijnt democratie’
› Volkskrant.nl: Rechts en extreem
› NRC.tv: En dáárom stem ik Wilders

De Club van Rome vergadert in Amsterdam. Hun voorspelling in 1972 van de groei van wereldbevolking en de energieconsumptie komen uit. Het einde van de voorraden grondstoffen en met name fossiele brandstoffen duurt nog iets langer dan verwacht. Dat is nog geen reden geweest om in actie te komen. De klimaatverandering is dat nu wel. De hoogste tijd voor het Kabinet om een einde te maken aan haar zwalkende beleid door visie en daadkracht te tonen om haar eigen doelen te halen en een duurzame economie neer te zetten.

› Luister donderdag 29 oktober om 11:30 uur naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Het kabinet Balkende IV heeft met zijn werkprogramma Schoon & Zuinig een even heldere als ambitieuze doelstelling neergezet voor 2020:
• 20 procent duurzame energie,
• 30 procent minder CO2 uitstoot
• en meer dan 20 procent energiebesparing, 2 procent per jaar.

Het Plan Bureau voor de Leefbaarheid (PBL) heeft maandag in Amsterdam een rapport gepresenteerd aan de Club van Rome dat nog veel verder gaat dan de 2020 doelen. Het PBL berekent dat in rijke landen een CO2 reductie van meer dan 80% met een jaarlijkse investering van 2% van het bruto nationale product nodig is om de klimaatdoelen te halen, voor Nederland circa €10 miljard per jaar. ‘De overheid moet op de schop om de voorwaarden voor een duurzame economie te creëren.’ En daar ben ik het mee eens.

Het Kabinet pleit openlijk voor aanscherping van de internationale doelen, maar haalt zelf haar eigen doelen niet. Volgens het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) en het PBL gaat het Kabinet haar duurzaamheidsdoelen niet eens voor de helft halen! Wij bungelen achteraan het peloton met minder dan 5% echt duurzaam opgewekte elektriciteit als we CO2 producerende biomassa niet meerekenen.



Onze povere prestaties worden veroorzaakt door voortdurend veranderende regelingen en voorwaarden. Bijna ieder jaar wordt er weer aan geprutst. Op een levensduur van een investering van 15 tot 30 jaar is dat geen goed idee. In 2006 is de MEP-regeling geschrapt omdat het succes van de regeling de overheid te veel geld ging kosten. De vervangende regeling – Stimulering Duurzame Energievoorziening - heeft daarom een maximum budget dat uit de overheidsbegroting komt, dat wel verhoogd is als crisismaatregel. Toch wil het aantal windmolens niet harder stijgen. Denemarken heeft met 23% de meeste windenergie en niet toevallig in Vestas de grootste windmolenfabrikant. Terwijl ons Darwind net aan Chinezen is verkocht.

Duitsland kent sinds 2000 een stabiel en succesvol stimuleringsbeleid zonder de nadelen van de huidige Nederlandse SDE regeling. Ten eerste is er geen limiet voor wie wil investeren in zonnepanelen. Ten tweede drukt de subsidie niet op de overheidsbegroting, maar wordt via de energierekeningen betaald. Het aandeel in de elektriciteitsvoorziening stijgt gestaag en de kostprijs daalt, doordat de grootste fabrikanten nu in Duitsland zitten. Een eenvoudige stap naar een duurzame energievoorziening is het simpelweg overnemen van het Duitse systeem, net als tien andere Europese landen.

Naast haperende groei van de elektriciteitsproductie uit wind- en zonenergie, gooit de overheid ook roet in het eten van een derde duurzame energiebron: aardwarmte. In Nederland hebben wij een vochtige grond die wij als accu kunnen gebruiken: in de zomer grondwater opwarmen door gebouwen te koelen om deze warmte er in de winter weer uit te halen. Het is een bewezen systeem waar minder dan de helft aan energie en dus CO2 nodig is om dezelfde warmte te genereren. Aangezien 25% van onze energieconsumptie opgaat aan verwarming is er veel te winnen. En nog meer als deze elektriciteit duurzaam wordt opgewekt met zonnepanelen en lokale windmolens.

De nieuwe warmtewet maakt terugverdienen van de hogere investeringen echter vrijwel onmogelijk. De nieuwe warmtewet is een voorbeeld van goedbedoelde bescherming tegen in dit geval de excessen in de stadsverwarming, die op een ander gebied vooruitgang tegenhoudt. Hoe meer er geïnvesteerd wordt in energiebesparing, hoe moeilijker deze investeringen terugverdiend kunnen worden. Samen met de crisismaatregelen voor de woningbouw is dat een gemiste kans. De bouwstimulering zou volledig gericht moeten zijn op nieuwbouw en renovatie met duurzame energievoorzieningen. Juist door de nieuwe warmtewet in combinatie met de crisis dreigen veel projecten stilgelegd te worden.

Ook de privatisering van de energiebedrijven zit ons dwars in de overgang naar alternatieve energiebronnen. Ten eerste zijn elektriciteitsbedrijven ingericht voor een centrale energievoorziening en niet voor de toekomstige decentrale energieopwekking in en rond woningen. Zij hebben geen baat bij deze transitie. Ten tweede heeft de privatisering geleid tot een versnippering van de waardeketen in zeven stukken die elkaar factureren en vaak onderling concurreren: de elektriciteitscentrales, het hoogspanningsnet, het laagspanningsnet, de elektriciteitsmeters, de handel, marketing & verkoop en ten slotte de facturatie. De oude energiebedrijven zijn niet in staat om deze functie (weer) gezamenlijk aan te bieden aan nieuwe woonwijken. Ten derde zijn de energiebedrijven nu vooral gericht op het maximaliseren van de opbrengst van het verkoopbare deel van hun bedrijf voor gemeentes en provincies. En daarom bouwen zij ongestoord nieuwe kolencentrales. Ze zijn het tafelzilver waarmee deze overheden ander beleid willen financieren. Laten ze deze miljarden volledig herinvesteren in gemeentelijke duurzame energiebedrijven, dan hebben we er meer aan.

Het ontbreekt de nationale overheid volledig aan visie, ambities, durf en daadkracht, met versnippering en overmatige controle tot gevolg. Ondanks dat zijn er lokaal wel goede initiatieven van met name woningcorporaties, tuinders, gemeentes en groene investeerders. Zij zien duurzame energie als een kans en nemen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. De Nederlandse overheid moet in deze crisistijd de remmen los gooien om de achterstand goed te maken, de 2020 doelen ruimschoots te halen, een nieuwe kennisindustrie te creëren, de toekomstige inflatie te remmen, een duurzame economie neer te zetten en mondiaal koploper te worden. Dan hebben we internationaal ook weer recht van spreken.

Gerelateerde nieuwsberichten:
› NRC.nl: Club van Rome wil strenge norm voor uitstoot CO2
› Club van Rome: Global Assembly 2009: Climate, Energy and Economic Recovery
› Volkskrant.nl: Koortsige aarde knapt op van crisis

Afgelopen maandagavond werd op Nederland 2 achter elkaar het nieuws over de ondergang van DSB en een Tegenlicht documentaire over de ondergang van Icesave en IJsland uitgezonden. De gelijkenis was opvallend. In beide gevallen circa 300.000 gedupeerden, opdrogende kredieten van andere banken en daardoor hogere spaarrentes dan leenrentes om de leningenmotor draaiend te houden. Eén groot verschil: er zit één jaar tussen. Leren we wel?

› Luister donderdag 22 oktober om 11:30 uur naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

De eerste reflex is natuurlijk om mee te leven met de spaarders en leners. Bij nader inzien moet de conclusie zijn dat ze niet geleerd hebben: hogere rente is hoger risico. En lang wachten op geld als je wel onder het garantiestelsel valt. Er gaat na het echec van Icesave geen lampje branden als je meer rente voor (achtergesteld) spaargeld krijgt, dan je aan hypotheekrente betaalt. Waarom hebben ze niet geleerd? Zijn de Icesave spaarders er te makkelijk vanaf gekomen?

De tweede reflex is om te denken dat Minister Bos deze kleine bank had moeten redden. Op dit moment heeft hij groot gelijk om dit niet te doen. DSB is te laat en te weinig tot inkeer gekomen waardoor meneer Lakeman uit frustratie geroepen heeft dat DSB dan maar failliet moest gaan om nog iets voor de gedupeerden te kunnen doen. Hij zal geschrokken zijn.

Bij nader inzien blijft de vraag of de toezichthouders en de minister ook onvoldoende geleerd hebben van Icesave? De problemen bij DSB waren al lang bekend. Waarom heeft men niet begin dit jaar ingegrepen? Nieuwe leiding, nieuw vertrouwen? Was men bang dat DSB failliet zou gaan? En daarmee net als in IJsland de consumptie en economie zou krimpen?

En dat brengt mij bij de algemene vraag: durven de toezichthouders en de politiek wel in te grijpen? Of zijn zij bang om de economie verder te verslechteren? Hoeveel rommel komt er hierdoor straks nog boven als we net weer een beetje op gang komen? Hoe lang blijven we daardoor doormodderen? Zonder grote schoonmaak dreigt een Japans scenario van 15 jaar zonder vertrouwen en dus zonder groei met daarna snel oplopende vergrijzing. Begrotingstekort en staatschuld zullen verder oplopen.

Icesave en DSB laten zien dat alle gebakken lucht uit de economie loopt, alle grote en kleine kaartenhuizen storten in. Het kan langer of korter duren, maar het gebeurt. Dus laten we de pijn nu durven nemen en ook zichtbaar durven maken. Anders leren wij en onze kinderen er niet van. De kost gaat echt voor de baat uit. Nu denkt men misschien dat de crisis wel overwaait, er even een pauze is, ons leven straks weer hetzelfde zal zijn. Als wij niet leren en niet veranderen zal dat een illusie blijken. De crisis zit dieper, namelijk in onszelf.

Het bankwezen staat ook deze week weer centraal. En weer gaat het over de ongewenste uitkomsten van het financiële systeem. Na honderdduizenden aandelenlease gedupeerden, zeven miljoen woekerpolissen en uit Amerika overgewaaide luchtkastelen en piramidespelen, krijgen wij er nu honderdduizenden over-de-top hypotheken en roofsom polissen bij. Het huidige financiële systeem is kennelijk niet in staat om ontsporen te voorkomen.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Nuchtere Nederlanders moeten ten eerste constateren dat wij niet meer mogen vertrouwen op zelfregulering en zelfbeheersing bij aanbieders van financiële producten. De verleidingen zijn te groot, het is te makkelijk.

Dat heeft ook te maken met de tweede constatering dat consumenten te veel vertrouwen hebben in onze toezichthouders en te weinig eigen verantwoordelijkheid nemen om het realiteitsgehalte en de risico’s van de producten te beoordelen. De bomen groeien niet tot in de hemel, is een oud gezegde. De verleidingen zijn ook voor consumenten te groot, het lijkt te makkelijk. De graaicultuur zit aan twee kanten.

Ten derde dat de twee toezichthouders DNB en AFM er samen en individueel niet in geslaagd zijn om dit te voorkomen.

En dat brengt mij bij de vierde en laatste constatering dat voorgaande collectieve wanpraktijken kennelijk niet verboden zijn. Bij mijn weten is er nog niemand voor de gevangenis in gegaan, terwijl individuele bedriegers – opzettelijk onjuiste mededelingen of verzwijgingen – zoals neergezet in programma’s als Opgelicht wel achter de tralies verdwijnen.

Laten we ophouden om met allerlei richtlijnen, codes en regels te proberen de gewenste uitkomst te garanderen. Het is een schijnzekerheid. Net als denken dat beperking van bonussen voldoende is om dit soort problemen te voorkomen.

Voor zover dat nog niet het geval is, zullen wij systematische misleiding - het stelselmatig rooskleuriger voorstellen van opbrengsten én risico’s - strafbaar moeten stellen. Onze toezichthouders van meer tanden voorzien. De politiek er buiten houden. De AFM moet de tophypotheken wél kunnen aanpakken.

Strafbaar stellen helpt grote misstanden te voorkomen, omdat bestuurders van financiële instellingen er vanuit hun aansprakelijkheid alle belang bij hebben om er op toe te zien dat individuele medewerkers zich aan de wet houden. Dan blijven misstanden beperkt tot individuele gevallen en houden we vertrouwen in ons financiële systeem.

Gaat het wel goed genoeg met de kredietverlening? Het Kabinet stelt in de samenvatting van de laatste Miljoenennota op verschillende plaatsen terecht dat een belangrijke voorwaarde voor herstel het op peil blijven van de kredietverlening is. En heeft verschillende garantieregelingen in het leven geroepen. Volgens De Nederlandsche Bank groeit de totale hoeveelheid uitstaande kredieten nog steeds, weliswaar steeds langzamer. Maar volgens MKB Nederland is de kredietverlening aan kleinere bedrijven nu beduidend lager dan eind vorig jaar.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Dit samen zou betekenen dat de banken zich meer richten op hun eigen belang om grote bedrijven en grote kredieten overeind te houden, dan op het maatschappelijk belang om het MKB als banenmotor van onze economie overeind te houden.

Het MKB is de banenmotor van Nederland: zo’n 60% van de banen, omzet en winst wordt door hen gegenereerd. Op 5 oktober heeft MKB-Nederland de nieuwste Financieringsmonitor van EIM gepubliceerd, waaruit blijkt dat het slagingspercentage voor het verkrijgen van financiering met 59% structureel lager blijft dan de 81% in 2008, terwijl de behoefte aan extra financiering is toegenomen. Ook zijn ondernemers pessimistischer geworden: 52% verwacht nu geen financiering te krijgen t.o.v. 34% in december 2008. De ambities worden dan ook bijgesteld: 77% zegt minder dan €100.000 nodig te hebben t.o.v. 59% in december 2008. Dit alles komt overeen met geluiden in het bedrijfsleven. Kleine bedrijven krijgen moeilijker en minder krediet. Dit gaat direct ten kosten van werkgelegenheid nu en investeringen in innovatie en daarmee concurrentiekracht straks. MKB Nederland noemt dit terecht zorgwekkend.

Toch stelt De Nederlandsche Bank dat de totale kredietverlening op jaarbasis nog steeds toeneemt, maar langzamer door minder vraag en strengere criteria. Dat zal zondermeer kloppen, maar kan alleen met de bevindingen van de EIM Financieringsmonitor gerijmd worden als de grote bedrijven meer krediet krijgen. Dat is vanuit het belang van banken begrijpelijk. Liever meer aan grote bedrijven lenen dan ze failliet laten gaan en grote kredieten afschrijven ten kosten van hun buffers. De buffers die minister Bos bij een aantal banken terecht heeft aangevuld als investering in hun maatschappelijke functie om werkgelegenheid te behouden. Dat lijkt niet goed genoeg te lukken. De Tweede Kamer heeft daar al vragen over gesteld en zou alsnog hardere toezeggingen voor onze steun aan banken moeten eisen in combinatie met de garantieregelingen.

De stelling van Jurriaan Pröpper luidt:

"Grote banken moeten kleine bedrijven actiever steunen voor sneller economisch herstel."

Wat vindt u?

Verhoging van de leeftijd voor AOW en pensioen verlengt de lijdensweg van de huidige werkzame bevolking met 2 jaar. De overgrote meerderheid wil eerder stoppen met werken en doet of moet dat vaak ook, meestal voor hun zestigste verjaardag. De kosten van deze twee extra werkloze jaren zullen zij zelf moeten overbruggen. De arbeidsmarkt voor senioren zit namelijk op slot, omdat zij te duur zijn. Om ouderen langer en gezonder te kunnen laten werken is hervorming van ons loon, ontslag en pensioenstelsel nodig om de gouden kooi te openen.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio


Iets meer dan de helft van alle 55-65 jarigen werkt. Maar 1% van hen wisselt nog van werkgever. Slechts zo’n 15% van de beroepsbevolking werkt tot de 65ste verjaardag. De meesten daarvan werken daarna nog door. Het zijn vermoedelijk alleen ondernemers. Slechts 10% van werkloze 55+ers vindt nog een andere baan en maar 3% van werkloze 60+ers.

Het CPB constateert daarom in april 2009: "De markt voor oudere werknemers wordt gekenmerkt door een lage mobiliteit en weinig kansen voor oudere werklozen. Het kernprobleem is dat loon naar leeftijd in plaats van loon naar werk wordt betaald. De markt zal beter moeten gaan functioneren dan ze nu doet. Deze uitdaging wordt nijpender door de huidige economische crisis en bovendien relevanter indien de AOW-leeftijd wordt verhoogd." (bron)

Het huidige systeem maakt oudere werknemers relatief te duur. Hun hogere salaris werkt door in hogere pensioenpremies en ontslagvergoedingen. In de huidige crisis zullen werkgevers wederom proberen veel dure oudere werknemers te laten vertrekken, die vervolgens niet meer aan het werk komen. Verhoging van de pensioenleeftijd zal de kosten van oudere werknemers met nog eens twee jaar verhogen. Het zal het probleem erger maken: de kosten-baten verhouding van de meeste oudere werknemers verslechteren. Zonder verdere hervormingen zal de druk op en daarmee de wens van iedere Nederlander nog groter worden: ‘eerder stoppen met werken’. We zouden het al erg goed doen als wij dit weten om te buigen naar ‘eerder minder en dus langer kunnen werken’.

Daarom in lijn met EU adviezen de collectieve pensioenen omzetten in een verplicht individueel pensioen op basis van beschikbare premie, ook voor ZZP-ers. Deze persoonlijke pot wordt gedurende het hele werkzame leven bij alle werkgevers gevuld met een vast nationaal percentage van het bruto jaarsalaris. En deze individuele pot kunnen we uitbreiden tot een 'levensloopfonds' door er op dezelfde wijze bedragen voor arbeidsongeschiktheidverzekering, werkloosheid, de huidige levensloopregeling en een opleidingsbudget aan toe te voegen. Dan kan de werknemer zelf kiezen tussen minder maar langer werken met een hogere pensioenuitkering of op het hoogste salaris eerder stoppen met een lagere pensioenuitkering. Met deze flexibilisering wordt langer werken naast wenselijk, ook mogelijk.

Gerelateerde nieuwsberichten:
› Het CPB persbericht over ouderen op de arbeidsmarkt
› Nu.nl: Flexibele AOW bespreekbaar voor werkgevers
› Nu.nl: Vakbonden willen keuzevrijheid bij AOW

Vorige week heb ik de echte werkeloosheid als kern van ons probleem aangestipt: meer dan 25% van onze beroepsbevolking – 2,5 miljoen mensen - is al decennia werkloos. Zij hebben gewerkt of willen werken, maar werken of studeren niet. Er komt door deze crisis slechts 5% bij. Dit heeft dus niets te maken met de economie. Waarom werken deze mensen niet?

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio


Allereerst verlaten jaarlijks meer dan 50.000 jongeren het onderwijssysteem zonder startkwalificatie, zonder kans op een baan, en komen veelal in de groeiende Wajong terecht. Deze uitstroom is het gevolg van sociale achterstand vóór de basisschool die nooit wordt ingehaald. In combinatie met ‘drempelloos’ zonder diploma doorstromen naar volgende onderwijsvormen: het doorschuiven van de zwarte piet. We zullen de taalachterstand vóór de basisschool moeten wegnemen door extra taalles op de peuter- en kleuterschool. En door middel van entreetoetsen problemen eerder signaleren en aanpakken, en zwarte scholen positief moeten discrimineren in hun bekostiging. Dan zullen de kleinere klassen ook meer autochtone leerlingen trekken.

Eenmaal – om welke reden dan ook - in een uitkering, belemmert de stigmatisering en armoedeval de terugkeer naar een baan. Het stempel ‘arbeidsongeschikt’ op nog steeds bijna een miljoen Nederlanders is geen aanmoediging voor de persoon en eventuele werkgevers.
En mensen met een uitkering zitten in de armoedeval: als zij gaan werken en geld gaan verdienen, verliezen zij allerlei toeslagen en moeten ze extra kosten maken, waardoor zij er netto niets mee opschieten.

Het zal voor veel werkende mensen een verrassing zijn dat uitkeringen bruto zijn. Het lijkt alsof er belasting betaald wordt. Maar vervolgens worden er onder de streep zoveel heffingskortingen en toeslagen toegepast dat iemand met een uitkering netto geen belasting betaalt, of er soms extra geld krijgt. Dat is op zich niet erg, alleen enorm omslachtig. Laten we de moed hebben om uitkeringen netto te maken. Dan kunnen we ook een echte en oprechte discussie hebben over de kosten van een menswaardig bestaan.

Dit effect treedt ook op bij werkenden met een laag inkomen. Het blijkt dat mensen met een inkomen tot een half keer modaal netto géén belasting betalen. Door de bomen zien wij het bos niet meer. Door allerlei regelingen met bijbehorende instanties wordt geld rondgepompt. Hierdoor is het bijvoorbeeld volstrekt onduidelijk wat een dag per week extra werken netto oplevert, zeker als je de gevolgen voor de kinderopvangtoeslag probeert uit te rekenen.

Laten wij de trukendoos onder de streep afschaffen en een belastingvrije voet van een half keer modaal invoeren, zodat iedere €100,- extra bruto ook € 100,- extra netto is. En laten we één regel invoeren voor bijverdienen door mensen met een uitkering. Bijvoorbeeld 75% wordt afgetrokken van de uitkering, dan verdient iemand die weer volledig werkt een derde meer dan de uitkering. Dat zal veel banen opleveren aan de onderkant van de arbeidsmarkt, waar wij ze goed kunnen gebruiken.

Het Kabinet bereidt ons mentaal voor op grootscheepse bezuinigingen. We geven te veel uit voor wat er binnenkomt. Zij vertelt ons niet hoe dit komt: decennialang een scheve verhouding tussen mensen die wel en niet werken. Meer dan 25% van onze beroepsbevolking is werkloos: heeft gewerkt of wil werken, maar werkt of studeert niet. Nog zonder de mensen die gedeeltelijk werkloos zijn in de deeltijd WW.

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio


De overheid geeft in 2010 totaal €270 miljard uit aan met name uitkeringen, zorg en onderwijs. Dit is bijna €40.000 per jaar per werkende, het is meer dan een modaal inkomen. De mensen die nog wel werken produceren te weinig om deze door de vergrijzing toenemende last nog langer te dragen. De wal keert het schip.

De oplossing is meer paarden van achter de wagen voor de wagen te krijgen: minder kosten en meer inkomsten. Meer mensen die willen en kunnen werken. En meer ondernemers die met innovatie deze mensen werk willen en kunnen verschaffen. Onze economie raakt op dit punt echter steeds verder achterop: mondiaal zijn we weer twee plaatsen gezakt naar de tiende plaats. Een onheilspellend vooruitzicht voor een economie die voor tweederde op export draait.

Dit moet Den Haag ons durven vertellen om medewerking te krijgen voor een grondige doelgerichte verbouwing van ons bestel, en om de volgende verkiezingen te winnen.

It is the economy, stupid(s)!