Maxime Verhagen benoemt (op een CDA-symposium over populisme) tot in detail het onbehagen in de samenleving en toont daar begrip voor. Hij geeft toe, dat de gevestigde partijen blind en doof zijn geweest voor dit onbehagen en dat zijn CDA daar foutief op heeft gereageerd. De traditionele verbanden in de samenleving zijn weggevaagd. De mens is onzeker en individualistisch geworden en is bang voor zijn multiculturele omgeving en voor zijn toekomst. Verhagen stelt, dat Wilders het onbehagen op een populistische wijze uitbuit, waardoor ook veel CDA-aanhangers zijn overgelopen naar de PVV. Vervolgens etaleert hij de onmacht en onzekerheid van zijn partij, die zich hiermee geen raad weet, omdat die botst met de beginselen van het CDA. Zijn partij zweert populisme af en vindt dat de wil van (een toevallige meerderheid van) het volk begrensd wordt door de democratische rechtstaat en internationale verdragen. Het volk kan dwalen en ontsporen, waarbij hij verwijst naar de wijze waarop het (joodse) volk Jezus Christus ter dood liet veroordelen.
Maakt Verhagen zich hier niet zélf schuldig aan een vorm van populisme? Er bestaan meerdere, zowel positieve als negatieve, definities en interpretaties van de term populisme. Volgens een proefschrift van Jan Jagers van de Universiteit Antwerpen bestaat hierover bij academici zelfs een Babylonische spraakverwarring.

De PVV keert zich vooral tegen de massa-immigratie, de multicultuur, de islamisering, de Europese superstaat en de linkse elite, die volgens Wilders onze samenleving bedreigen. Verhagen en zijn CDA zijn fel gekant tegen deze denkbeelden van de PVV. Toch gaan beide partijen uit van dezelfde grondbeginselen: ze willen de joods-christelijke wortels van onze westerse beschaving behouden en beschermen. Iedereen mag in vrijheid zijn geloof belijden, maar moet wel accepteren, dat onze joods-christelijke en humanistische traditie en cultuur leidend zijn voor de samenleving.
Maar blazen ze hiermee niet te hoog van de toren? Zeker, Europa beschikt over een rijk religieus- en cultuur-historisch erfgoed, dat moet worden behouden. Als belangrijkste leidraad voor de christenen gelden de bijbelse Tien Geboden en de leer van Christus, die volgens de canonieke evangeliën vooral de naastenliefde predikte. Maar de keerzijde van de medaille is, dat het christendom ook leidde tot vervolging van joden en ketters, tot de inquisitie en tot schisma's. Ook de humanistische traditie, die niet is gebaseerd op joods-christelijke principes, maar op de westelijke universele waarden, zoals menselijke waardigheid, vrijheid, verantwoordelijkheid en tolerantie, staan bij CDA en PVV hoog in het vaandel. Maar tegenover positief geachte waarden als christendom, humanisme, democratie, wetenschappelijke- en economische vooruitgang heeft Europa ook de barbaarsheden van het nazisme, fascisme, stalinisme en imperialisme voortgebracht. Het heeft ondanks zijn culturele, wijsgerige en wetenschappelijke rijkdom een spoor van vernieling en geweld door de geschiedenis getrokken, met als gruwelijkste sluitstuk twee monsterlijke wereldoorlogen en de Holocaust in de 20e eeuw. Voorts moeten wij bedenken, dat Europa niet één cultuur, maar een onsamenhangend geheel van culturen en talen vormt. En hebben wij Europeanen onze cultuur niet ten dele ingeruild voor de Amerikaanse?

Van oudsher liggen de wortels van de westerse beschaving bij de joods-christelijke traditie en de Griekse- en Romeinse cultuur, waarvan de invloeden in het moderne humanisme merkbaar zijn. Maar ik denk, dat de westerse beschaving pas écht vorm heeft gekregen na de Tweede Wereldoorlog. De oprichting van internationale instellingen, zoals de Verenigde naties, het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en de NAVO, zijn van eminent belang (geweest) voor de bevordering van de vrede, de welvaart en het welzijn in de wereld. Een van de meest fundamentele documenten van de VN is de Universele verklaring van de rechten van de mens. Hierin zijn een menswaardige behandeling, de vrijheid van meningsuiting, een rechtvaardige en onpartijdige rechtsorde, het recht op gezondheidszorg, scholing en sociale zekerheid vastgelegd. De belangrijkste verworvenheid van de Europese Unie is, dat Europa de afgelopen zestig jaar van oorlogen en conflicten verschoond is gebleven. Daarnaast heeft ze sterk bijgedragen aan de welvaart en het welzijn van zijn ingezeten. Daarom is het zo belangrijk, dat de EU in de huidige financieel- economische crisis overeind wordt gehouden. Want als ze uiteenvalt, wat de PVV zou toejuichen, zouden de barre tijden van weleer wel eens kunnen terugkeren. Maak ik me hiermee ook "schuldig" aan populisme?