Religie in de Openbare ruimte.
Zo heet dus het thema waaronder nu de discussie in De Nationale Dialoog zal worden gevoerd.
Waarom een discussie met dit thema als grootste gemene deler? Is die discussie bedoeld om iedereen de gelegenheid te bieden er zijn mening over te uiten? Persoonlijk denk ik dat dat maar ten dele het geval is. Natuurlijk is het goed om kennis te nemen van elkaars mening. Maar
als deze discussie niet verder kan komen dan het geven van meningen dan zal het een tamelijk vruchteloze discussie blijven. Waarom? Discussies die er uitsluitend uit bestaan dat de deelnemers aan de discussie hun mening geven en die tot "de laatste snik" verdedigen zullen nimmer leiden tot een communis opinio. En als De Nationale Dialoog ergens toe kan leiden, beter, toe zou moeten leiden, dan is het juist om tot een communis opinio kan komen. Dat betekent dat aan het eind - zo er al een eind kan worden bereikt - er een mening is waarvan iedereen kan afwijken, maar ook dat iedereen kan aanvaarden dat er ook andere meningen bestaan.

Om nu niet meteen over het (deel)onderwerp "religieuze kleding" te beginnen, laten we het eerst eens hebben over de betekenis van een ander, blijkbaar ook populair, onderwerp: de scheiding van kerk en staat. Door sommigen wordt dat beginsel van onze grondwet blijkbaar uitgelegd als een ander soort scheiding dan het beginsel bedoelt. Waarom anders gesproken over "de scheiding van Moskee en staat?". Om over andere gebouwen die als gebedsruimte dienen maar niet te praten.
In Nederland is het kerkgebouw het meest traditioneel aanwezig, al hebben de Romeinen ooit hun tempels gebouwd in de lage landen aan de zee. Maar omdat een romeinse keizer heeft bevolen dat alle inwoners van zijn erg uitgestrekte rijk christenen zouden worden zijn de tempels verdwenen in de geschiedenis en hebben plaats gemaakt voor kerken. Door die beslissing van die keizer is het ook geweest dat "de kerk" - en toen was er maar één - grote invloed heeft verworven in het bestuur van de landen die later (weer) uit dat romeinse rijk zijn afgesplitst. Maar dan hebben we het niet meer over kerkgebouwen, maar over de kerkelijke organisaties. Het Vaticaan is wel het laatste overblijfsel van die tijd toen het bestuur van kerk en staat niet was gescheiden.
Hoewel de reformatorische kerken - in Nederland - na de "Beeldenstorm" niet meer dezelfde invloed hebben gehad als voordien de kerkelijke heersers vanuit Rome, was de invloed ook van die kerken niet gering.
De Renaissance, als aanloop naar "de Verlichting" heeft de hekken opengezet tot de gedachte dat de vrijheid van de menselijke geest het noodzakelijk maakte dat er een eind kwam aan de directe invloed van "de Kerk" op "de Staat".
Dat denken is in Nederland pas goed doorgedrongen in de negentiende eeuw. Toen werd in de eerste echte grondwet de vrijheid van godsdienst vastgelegd. Toen ook werd het beginsel van de scheiding van kerk en staat in wetgeving doorgezet, al heeft het nog lang geduurd voordat de volledige scheiding realiteit was. Geen wonder eigenlijk, want wat eeuwenlang in het bewustzijn van de burgers was vastgelegd wordt niet door het schrijven van een grondwet weggewassen.

Als we het nu hebben over de scheiding van kerk en staat, dan bedoelen we daarmee dat de Kerk geen invloed meer kan en mag uitoefenen op de Staat en omgekeerd dat de Staat geen invloed kan en mag hebben op de Kerk.

Gesteld dat we het over dit uitgangspunt eens zouden kunnen zijn. Dan doemt de vraag op of de bedoelde scheiding doorgetrokken moet worden naar de Openbare Ruimte. Om daar zinvol over te discussiëren moeten we het ook eerst eens worden wat we met "de openbare ruimte" bedoelen.
Het ligt voor de hand om te stellen dat het begip "openbare ruimte" uitbreiding geeft aan een nauwer omschreven begrip "openbare weg" in die zin, dat met de openbare ruimte worden bedoeld alle plaatsen die voor elke burger vrij toegankelijk - behoren te - zijn. Vrij toegankelijk betekent dan intussen niet dat ook elk gedrag in die openbare ruimte aanvaardbaar is. De overheid, "de staat" dus stelt een aantal regels voor dat gedrag. Het zal niemand moeilijk vallen zich een aantal van die regels voor te stellen. Niet alleen de overheid stelt regels. De cultuur van een land kent een - toegegeven - nogal wollig stelsel van normen en waarden. Fatsoensnormen vormen een belangrijk deel van die normen en waarden. Doorgaans wordt de kern van het wollige stelsel door een grote meerderheid erkend.
Hoe minder tolerant de cultuur van een land is, hoe dunner de wollige buitenlaag van het stelsel en hoe dikker de harde kern.
Een uiterste is de staat waar kerk (lees godsdienst) en staat niet zijn gescheiden en de overheid strakke regels stelt aan het gedrag, daarmee dus de vrijheid van de burger ook in de openbare ruimte beperkt.
Iemand schrijft in een reactie:

"Wat niet tot de vrijheid van godsdienst behoort, is het in de openbare ruimte vanuit de godsdienstige organisatie of vanuit religieuze boeken opleggen van kledingvoorschriften . Dat er dat bij komt is vooral een probleem met de Islam, want andere godsdiensten hebben dat niet. De Islam is een ideologie en die doet zoiets, een religie die zich beperkt tot religie, doet dat niet."

Zonder hier in te gaan op de vergissing dat de Islam een ideologie is, ben ik van mening dat wie dit werkelijk meent een minstens even doorgewinterde fundamentalist is als de overheid die gedrag aan iedereen oplegt op basis van religieuze overtuiging.

Het door de overheid opleggen van verboden voor bepaald kledinggedrag is net zo fundamentalistisch als het voorschrijven en bepaald kledinggedrag. Onder het begrip kledinggedrag valt natuurlijk tevens te rekenen het dragen van andere attributen dan kleding.

Het is ook niet typisch eigen aan de Islam. De grootste verscheidenheid aan kleding kunnen we waarnemen in een land als Indonesië, 185 miljoen moslims van de 230 miljoen inwoners. Maar geen islamitische staat. Gedurende de ruim 20 jaar dat ik er ben geweest heb ik misschien een tiental vrouwen in een burqa gezien.
Dat we tegenwoordig zo druk praten over het al dan niet gewenst zijn van het dragen van hoofddoeken of voetlange kleding, komt enerzijds gewoon doordat we het in ons landje niet gewend waren en er binnen een generatie midden tuusen in woonden.
Taferelen met dat soort kleding kwamen we alleen tegen op een vacanti