De opdracht van het onderwijs is uit het zicht verdwenen. Het moet gaan om het beschikbare talent, waarbij talent breder wordt opgevat dan te toetsen potentiële kennis. Ik zet me hard in om die paradigma shift te ondersteunen.

Inleiding - Achtergrond
Het behoeft geen betoog dat de maatschappij waarin wij nu leven ten opzichte van 100 jaar geleden een ontwikkeling heeft doorgemaakt. Het is veilig te veronderstellen dat dit ook geldt voor onderdelen van onze samenleving. En ook voor het onderwijs.

Dat is ook zo. De ontwikkeling van het onderwijs heeft parallel aan (of in verbinding met) de industrialisatie plaatsgevonden. Schaalbaarheid is belangrijk. Leerdoelen zijn vastgesteld die ALLE leerlingen in vastgestelde tijdseenheden moeten halen, methodes zorgvuldig ontworpen die garant staan voor het behalen van die doelen en standaard testmethodes zijn ingevoerd om leerlingen en scholen met elkaar te vergelijken. Een logische ontwikkeling is de invoering van effectiviteit (hoe succesvol zijn we in het behalen van de vooraf gestelde doelen) en efficiëntie (het behalen van succes met zo min mogelijk middelen) als maatstaven voor kwaliteit.

Het is niet moeilijk de vergelijking te maken met de lopende band, die voortdurend en zorgvuldig wordt geoptimaliseerd. Als de kwaliteit terugloopt of ter discussie staat moeten extra (tussen) doelen worden ingevoerd, extra meetpunten worden ingelast.

Wij hebben geleerd, en in onze universiteiten is dat geperfectioneerd, om als professional een individualist te zijn, om onze eigen verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen kennisdomein. Om slechts te streven naar zelfverwerkelijking. Maar in kennis ben je gefragmenteerd. Wij hebben niet meer geleerd de verbinding te zoeken in de onderdelen die ons een mens maken en die ook een samenleving maken.

Daar waar de ontwikkeling van de indusrialisatie inmiddels is verlegd naar ontwikkeling van kennis en diensten. Daar waar onder invloed van internet het begrip kennis en hoe ermee om te gaan ingrijpend is veranderd. Daar waar de overzichtelijke samenleving is veranderd in een snel veranderende steeds complexere samenleving. Daar waar het denken in collectieven vervangen is door denken in termen van individuele ontwikkeling. Daar waar gegeven deze veranderingen geen selectie van onderwijs wordt gevraagd, maar kans voor het individu om zich naar zijn beschikbare talent te ontwikkelen en verantwoordelijkheid te dragen. Daar is het onderwijs nog een gesloten, standaardiserend, kennis gedreven, risico vermijdend systeem.

Een schrijnend aantal leerlingen dat uitvalt, een schreeuwend tekort aan capabele leraren, een schaamtewekkende kloof tussen VMBO en Havo/VWO en tot slot een algeheel onderpresteren zijn de symptomen van dit systeem.

Waar is in dit alles het kind gebleven; de leerling, het talent . . . ?
Precies: de opdracht van het onderwijs is uit het zicht verdwenen. Het moet gaan om het beschikbare talent, waarbij talent breder wordt opgevat dan te toetsen potentiële kennis.

hetkind
Tegen de hier gegeven achtergrond en op grond van de beschikbare wetenschappelijke kennis over leren en ontwikkeling werd door NIVOZ (www.nivoz.nl) de visie op onderwijs ontwikkeld, zoals neergelegd in hetkind (www.hetkind.org ) en hieronder weergegeven:


Ieder kind (mens) is volledig toegerust voor zijn eigen ontwikkeling en is hiervoor intrinsiek gemotiveerd vanuit zijn behoefte aan relatie, competentie en autonomie; potentieel tot wasdom te laten komen, vraagt uitdaging en ondersteuning; leren gebeurt in interactie.

Daarvoor is een relatie nodig met de leraar die:
beschikbaar is
verbindt
vertrouwt
talent oproept
werkt vanuit zijn eigen persoon
en die uiteraard zijn vak verstaat

Leiderschap in scholen moet de randvoorwaarden creëren voor inspiratie, moreel kompas en het besef dat alles er toe doet.


Deze visie is concreet gemaakt in een zevental uitgangspunten
• Goede onderwijspraktijk is talent- en ambitiegedreven
• Goede onderwijspraktijk daagt uit tot zelfkennis, zelfsturing en verantwoordelijkheid
• Leraar en leerling zijn full partners in leren
• Onderwijs en opvoeding zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
• De cultuur in groep en school verbindt en biedt een moreel kompas, ze is open, veilig en kent een toon van respect en vertrouwen
• Goede onderwijspraktijk is deel van de samenleving, maar kenmerkt zich tegelijk door een zekere afstand en reflectie
• De onderwijspraktijk en zijn uitgangspunten en resultaten worden getoetst en gelegitimeerd, in de eerste plaats ten dienste van de leerling en de school

Het is mijn overtuiging dat deze visie er toe doet en (veel meer) voet aan de grond moet krijgen, in de praktijk gebracht moet worden of moet worden onderstreept in reeds bestaande praktijk, want gelukkig zijn er talloze voorbeelden te vinden. Dat dit het fundament moet zijn van hoe we ons onderwijs inrichten.

Ik ben er tevens van overtuigd dat deze beweging niet vanuit de bestaande structuren in gang zal worden gezet.

Hetkind moet dus worden opgetuigd als alternatief, niet strijdig met de huidige wet en regelgeving, voor het reguliere systeem. Het heeft de doelstelling voor die praktijk die gestoeld is op de visie van hetkind een veilige haven te creëren en gezamenlijk een geluid, een signaal te zijn naar de gevestigde orde.
Hetkind is een beweging, een community, een instituut gemaakt en gedragen door hen die deze visie delen en willen uitdragen, in oprichting.

In oprichting! Dus ik werk het komende jaar uit alle macht om het vitaal te laten zijn:
1. Hetkind moet verbinden: de linkedin functie (www.linkedin.com) zodat good practices kunnen worden uitgewisseld etc.
2. Hetkind moet inspireren: de ted functie (www.ted.com) om de innovatiekracht die nodig is te blijven voeden
3. Hetkind moet legitimeren: formeel via wetenschappelijk onderzoek, informeel via gezichtsbepalende ambassadeurs en de optelsom van alle betrokkenen bij het kind.