Update: donderdag 24 dec 2009, 15:58

De Amerikaanse Senaat heeft ingestemd met een verhoging van het plafond voor de Amerikaanse staatsschuld met een bedrag van ruim 200 miljard euro. Daarmee komt de maximaal toegestane schuld op 8,7 biljoen euro (8700 miljard).

Het Huis van Afgevaardigden ging vorige week al akkoord met de verhoging. De regering kan nu weer nieuwe obligaties uitschrijven om geld binnen te halen. Daarmee zijn alle overheidsuitgaven tot medio februari veiliggesteld. Voor de periode daarna, waarbij zal worden voorgesteld de schuld nog verder te laten stijgen, wordt gestemd op 20 januari.

Grootste staatschuld
De VS heeft de grootste staatsschuld ter wereld. Door overheidssteun aan het bedrijfsleven loopt de schuld dit jaar met bijna een biljoen dollar op. Direct na de stemming ondertekenden meer dan dertig senatoren een brief aan president Obama om hem te herinneren aan zijn belofte de overheidsschulden in te perken.

Staatsschuld deels betaald met geldpers
VIJF VRAGEN OVER, Pieter Klok op 30 december '09, 06:00, bijgewerkt 29 december 2009 22:48

De Nederlandse overheid denkt volgend jaar 117 miljard euro te moeten lenen. Waar komt al dat geld vandaan en wie gaat het uitlenen?

Nederland moet komend jaar 117 miljard euro aan schulden financieren of herfinancieren. Waar haalt minister Bos van Financiën dat geld vandaan?

De Nederlandse staat financiert zijn schuld grotendeels met langlopende obligaties. Daarnaast wordt een groeiend deel (inmiddels 23 procent) gefinancierd met kortlopende leningen tot een jaar. Dat heeft als voordeel dat de rente lager is, net als bij een huizenkoper die voor een kortlopende financiering heeft gekozen.

Wie kopen al die obligaties?

Het ministerie van Financiën heeft daar geen zicht op. De rentebetalingen worden afgehandeld via Euroclear Nederland. De aangesloten banken beschermen de anonimiteit van beleggers. ‘Het zijn op dit moment met name de banken die obligaties kopen’, zegt Marc van Heel van Pimco, een van de grootste obligatiebeleggers ter wereld. ‘Zij lenen het geld tegen een lage rente bij de Europese Centrale Bank (ECB) en zetten het tegen een duidelijk hogere rente weg bij overheden. Het is een makkelijke manier om winst te maken.’

De ECB stelt nog steeds onbegrensde hoeveelheden geld beschikbaar. In juli werd 442 miljard euro uitgeleend met een looptijd van een jaar. Bij de laatste veiling vorige week stokte de teller op bijna 100 miljard.

In wezen worden de overheidsschulden dus gefinancierd door geld te drukken. Kan dit zomaar?

Ja, want iedereen heeft daar belang bij. Een: de banken, want die zien hun winsten snel herstellen. Voor leningen aan de overheid hoeven ze bovendien van de toezichthouder geen bufferkapitaal aan te houden, omdat de risico’s miniem zouden zijn. Ze kunnen hun rendement op hun eigen vermogen daardoor onbeperkt opvoeren. De overheidsobligaties zijn bovendien in het algemeen goed verhandelbaar, zodat de banken hun geld in geval van een crisis makkelijk kunnen vrijspelen.

Twee: de overheid, want dankzij de lage rente drukt de staatsschuld niet zo zwaar op de begroting en bovendien: als de banken hogere winsten maken, kunnen ze hun buffers aanvullen, waardoor de kans dat ze straks nog een keer bij de overheid moeten aankloppen voor hulp, kleiner wordt.

Drie: de ECB, want doordat lenen voor overheden goedkoop is, kunnen ze meer doen om de economie te ondersteunen. Bovendien wordt het financiële systeem stabieler als de banken sterker worden.

Maar wordt de inflatie op die manier niet aangewakkerd?

‘In een markt die normaal zou functioneren, zou dit tot inflatie leiden’, zegt Van Heel, ‘Maar nu wordt al dat extra geld gebruikt om de buffers van de banken te versterken en de schulden te reorganiseren. Daardoor is het inflatierisico beperkt.’ Als al dat nieuwe geld straks gaat stromen, kunnen de prijzen wel ineens hard omhoog gaan. Dan zal ook de korte rente van de ECB omhoog moeten, waardoor het voor banken ineens niet meer aantrekkelijk is om geld aan overheden te lenen.

Wat gebeurt er als de ECB geen geld meer injecteert? Bestaat dan het gevaar dat er niet genoeg geld is om al die obligaties te kopen?

Dat is niet waarschijnlijk. ‘Je moet niet vergeten dat er in wezen sprake is van een herverdeling van geld’, zegt Elwin de Groot, econoom bij Rabobank. ‘De overheid geeft al dat geleende geld uit. Dit wordt deels gespaard en in obligaties belegd, waardoor het weer bij de overheid terugkomt.’

Toch houdt De Groot er wel rekening mee dat de rente voor overheden de komende tijd omhoog gaat. ‘Er komen in 2010 veel nieuwe obligaties op de markt. Beleggers zullen kritischer worden: aan wie geef ik mijn geld? Partijen met een minder goede reputatie, zoals Griekenland, betalen de prijs.’

Als beleggers een land eenmaal laten vallen, gaat het snel. De rente schiet omhoog, waardoor de financiële problemen nog groter worden. Kredietbeoordelaars zullen daarop hun ratings verlagen, zoals ze voor Griekenland al hebben gedaan. Dit kan weer betekenen dat de obligaties niet meer als onderpand kunnen dienen voor leningen bij de ECB. En dat betekent weer dat banken ze niet graag zullen aanschaffen, waardoor de rente verder oploopt.

Obligatiebeleggers zullen Nederland niet zo snel laten vallen, denkt De Groot. ‘Duitsland is het braafste jongetje van de klas, Griekenland het stoutste. Nederland zit ergens in het midden.’