[Waarop reageer ik]

Acht werkt het idee de deelnemers te vragen hun reactie in een format te gieten uit. Hij verwacht net als ik dat dit zal leiden tot een verbetering van de structuur. Hij wijst er wel op dat deelnemers dit mogelijk als een beperking van hun vrijheid zullen ervaren.

Hij stelt voor met het idee te experimenteren. Zijn voorstel is een aantal mensen te vragen een discussie op een bepaalde manier (voor) te verteren.

[Waarom reageer ik]

Ik zie het idee van de format in vruchtbare bodem gezaaid. Ik wil graag bij de groei ervan zijn.

[Mijn reactie]

Beste Acht,

Het idee dat ik nu voorleg koester ik al jaren. Ik kreeg mijn voeding op Usenet. Ook publiceerde ik erover.

Verhelderend voor mij was een artikel van Marlies Galekamp in het blad Filosofie. Het themanummer over John Stuart Mill. Marlies gaf het artikel als ondertitel mee 'richtlijnen voor het gebruik van de publieke ruimte'. De hoofdtitel is "Voorbij het schadebeginsel en het moralismebeginsel. Ze stelde dat het Millse schadebeginsel 'alles mag, zolang het anderen niet schaadt' tot verwaarlozing leidt van de publieke ruimte. Met dat beginsel zijn er alleen priveruimtes. Maar inhoudelijke ethische normen over hoe men zich in de publieke ruimte dient op te houden, beperken de vrijheid van mensen onnodig, houden geen rekening met prive-ruimte. Marlies wijst op een tussenweg. Er zijn vormvoorschriften die men in contact met medeburgers in acht neemt. (Filosofie, jrg. 19, nr. 2 blz. 35 - 42)

Dit liet ik neerslaan in mijn idee. De vormvoorschriften die ik voorstel luiden: "Richt je op de ander, relativeer jezelf." Marlies schrijft: "Een belangrijke vormvereiste is dat je bij machte bent en ook de moeite neemt je in een ander te verplaatsen (empathie) en dat je moet nadenken over je eigen positie (zelfreflectie)." (blz. 42). Dit zijn licht ethische normen, die een proces aanprijzen, maar geen resultaten eisen. Er blijft ruimte voor een prive-sfeer.

In jouw vertaling mis ik die kern. Je laat derden als een soort bemiddelaars optreden. Daar ben ik geen voorstander van. Ieder burger dient zichzelf en zijn verhouding tot de ander te bepalen. Hoe hij/zij dat doet dat is zijn/haar verantwoordelijkheid.

Jouw vertaling zal eerder ordenende effecten laten zien, dat zie ik wel. Maar teveel zullen zich niet betrokken voelen bij die ordening, vrees ik. Liever blijf ik aandringen op de verantwoordelijkheid van deelnemers aan de dialoog voor de dialoog als geheel (en laten zien hoe ik die verantwoordeljkheid opvat), dan voor het resultaat op korte termijn te gaan.

Het experiment kan er wel uit bestaan dat een aantal mensen met elkaar afspreken het format in hun dialoog toe te passen. Ik overzie niet hoe het best om te gaan met andere deelnemers die zonder gebruik van het format aan dat specifieke gesprek willen deelnemen.

Alle

hallo Alle,

Jouw reactie bevat enthousiasme voor een vorm en een manier van discussieren in de publieke ruimte die het democratische proces ten goede kan komen waarbij empathie en zelfreflectie belangrijke vereisten zijn.

[Kan het expiriment eruit bestaan dat een discussie over een onderwerp door een paar mensen gevolgd wordt en dat zij alle argumenten en inhoudelijke kanten kort als blokjes beschrijven zodat er na een tijdje een palet ontstaat waarmee deelnemers aan de discussie zonder in het wilde weg te hoeven schrijven hun mening duidelijk kunnen maken. Er zal wel een mogelijkheid moeten blijven voor de deelnemer die zijn of haar idee, of deelargument, niet in een van de blokjes beschreven ziet. Het blijft zo een lerend systeem. Het is een variant op de stemwijzer waarbij deze discussiewijzer meer de diepte ingaat.]

Mijn voorstel zie ik niet helemaal begrepen in jouw reactie, de moderatoren in mijn voorstel zie ik niet als bemiddelaars maar als exacte beschrijvers van de onderdeeltjes van de discussie. Een voorstel tot correctie moet wel mogelijk zijn. In de eerste fase kunnen deelnemers hun ideëen en argumenten spuien - de voornaamste activiteit nu op DND - en de 'beschrijvers' vatten de inhoud samen in kleine blokjes. Deze blokjes worden in een schema gevat dat in de tweede fase dienst gaat doen als een soort enquete. Een hopelijk nog grotere groep kan door keuzes te maken door dit schema heen de eigen mening duidelijk maken.

Je schrijft dat velen zich niet betrokken voelen bij de ordening die zo'n benadering meebrengt. Ik betwijfel dat, er zijn nu grote groepen mensen die meedoen aan de vele enquetesites van eenvandaag, radar, kassa etc. Zij onderwerpen zich aan de vragen die ze voorgelegd krijgen. In mijn voorstel vullen de deelnemers de enqute zelf met inhoud, de structurering wordt gedaan door -neutrale- professionals en de enquete-fase kan wel iets gecompliceerder zijn dan een simpele vragenlijst.

Het blijft waardevol een lichte vorm van normering te vragen (empathie en zelfreflectie) en de norm dus hoger te leggen dan het minimale 'alles mag, zolang het anderen niet schaadt'.
"Als je het van te voren niet eens bent dat je met zijn allen de goede kant op wil, nog voordat je het samen eens bent wat die goede kant op dan is, dan heeft het geen zin. Voor de goede richting is het op zijn minst nodig kritisch naar je zelf te kunnen kijken en bereid te zijn je in te leven in de ander"

Bovendien is het ondoenlijk voor alle discussies een kant en klaar format te beschrijven. In eerdere bijdragen hebben we gekeken naar het voorbeeld van de klassieke vergadering, met voorzitter en secretaris, waar wel doelgericht gediscussieerd kan worden, en mijn idee van de twee fases is vooral bedoeld voor discussies die uit zouden komen op een concreet voorstel, waarbij grote groepen mensen inbreng gehad hebben en waarbij nog grotere groepen mensen hun voorkeur hebben kunnen bepalen. Wanneer zo'n proces vergeleken wordt met de voorstellen voor een referendum dan is een referendum een onverantwoord ongenuanceerd instrument.
- - -

[Waarop reageer ik]

Acht constateert bij mij enthousiasme voor een vorm van discussieren, waarbij rekening gehouden wordt met het feit dat wij elkaar hier in een publieke ruimte ontmoeten. De zo gevoerde discussies maken in mijn visie deel uit van het democratische proces. De vorm bevordert de voor een ontmoeting noodzakelijke empathie en zelfreflectie van deelnemers.

Acht poneert de gedachte een zo gevoerd gesprek te laten inventariseren en aan die hand van die inventaris grote groepen mensen naar hun mening te vragen. Het idee hierachter is de gesprekken te laten uitmonden in concrete voorstellen, waar grote groepen mensen zich over hebben kunnen uitspreken.

[Waarom reageer ik]

Ik heb aangeboden moderator voor De Publieke Zaak te zijn. Ik had daar een gesprek over met Annick. Mijn speerpunt zal dan het dialogisch proces van De Nationale Dialoog zelf zijn. Het idee is dat ik een gesprek entameer over de meest geschikte format voor de dialoog.

Het leek Annick en mij dat emotionele betrokkenheid bij de inhoud van dit gesprek en de rol van moderator van dat gesprek elkaar niet zullen bijten, maar Annick overlegt met haar achterban.

Maar vooralsnog zet ik het gesprek met alle plezier onder persoonlijke titel voort.

[Mijn reactie]

Beste Acht,

Wat jij als idee neerlegt - inventarisatie van ideeen en argumenten, gevolgd door raadpleging van grotere groepen mensen - ligt buiten mijn horizon. Ik kan niet verder kijken - op het moment - dan het op orde brengen van de eigen (dialoog) huishouding.

Ik ben blij te vernemen dat je iets ziet in de principes van een dergelijke dialoog-huishouding - creeer een zichtbaar moment voor empathie en voor zelfreflectie.

Je schrijft dat het je ondoenlijk lijkt voor alle discussies een kant en klaar format te beschrijven. Je ziet dus kennelijk verschillende soorten discussies, die elk een andere vorm noodzakelijk maken? Welke soorten discussies onderscheid jij?

Jouw idee van inventarisatie gaande de discussie vereist inzet van professionals of in ieder geval toegewijde amateurs. Ik denk niet dat deze inzet makkelijk is vrij te maken. Ik ben er ook niet voor dat te proberen. Die inventarisatie is in mijn ogen namelijk de verantwoordelijkheid van de dialogiserenden zelf.

Je doet je voorstel om het gesprek naar een resultaat toe te leiden. Dat is inderdaad een aandachtspunt. Ik koester de hoop dat kwalitatief hoogwaardige gesprekken tussen burgers hier, de rechtstreekse aandacht van politici en ambtenaren zal trekken.
Zonder dat vertaalslag nodig is door journalisten of enqueteurs, oogsten ze hier ideeen en gevoelens. Deze zijn gerijpt in onze onderlinge gesprekken.

Alle